మార్చి 22, 2022

కథా కార్యశాలః సహరి

Posted in సాహితీవైద్యం వద్ద 1:46 సా. ద్వారా వసుంధర

ఫిబ్రవరి 11, 2022

కథా కమామీషూ- 4ః సాంఘిక కథారచన (2)- పోటీకి కథలు

Posted in కథాజాలం, సాహితీ సమాచారం, సాహితీవైద్యం వద్ద 6:12 సా. ద్వారా వసుంధర

రచన మాసపత్రిక సౌజన్యంతో

కథలు చదివేవారికి ఉపచారంగా, వ్రాసేవారికి ఉపకరణంగా, వ్రాసినవారికి ఉపయుక్తంగా- సాహితీప్రియులకు ఉపహారంగా ఉండాలన్న భావనతో రచన మాసపత్రికలో సాహితీవైద్యం శీర్షికలో నవంబర్ 2007నుంచి కొన్ని మాసాలు ధారావాహికంగా ప్రచురించిన వ్యాసపరంపర ఇది. అంశాలవారీగా కొన్ని భాగాలుగా విభజించి, తొలిభాగాన్ని ఇక్కడ అందిస్తున్నాంః

కథా కమామీషూ-1ః కథారచన, ప్రచురణ, శిక్షణ

కథా కమామీషూ-2ః బాలసాహిత్యం

కథా కమామీషూ- 3ః సాంఘిక కథారచన (1)

కథా కమామీషూ (ఏప్రిల్‌ 2009)

కళకి స్పందన ముఖ్యం. కథారచన ఒక కళ. అందుకే వ్రాయాలనికాక వ్రాయాలనిపించి వ్రాసినప్పుడే మంచికథలు వస్తాయి. కథారచనలో పోటీలు ప్రకటించినప్పుడు – కొన్ని నియమాలు, నిర్ణీతమైన గడువు ఉండడం సహజం. అందువల్ల ఆ పోటీల్లో పాల్గొనడం – వ్రాయాలనా, వ్రాయాలనిపించా అన్న సందేహమూ సహజం.

ఐతే పోటీకోసం ఏదో ఒకటి బలవంతంగా వ్రాయాలని పూనుకునే సందర్భం రచయితలకి అరుదు. ఎందుకంటే ఏ కథకుడికైనా వ్రాయాలనిపించే అంశాలు చాలా ఉంటాయి. సమయాభావమో, సోమరితనమో, సంకోచమో – కథారచనకి అడ్డుకుని వాటికి అక్షరరూపం లభించదు. వ్రాయాలనిపించిన కథని వ్రాయడానికి ప్రోత్సహించే అనేక అంశాల్లో పోటీలొకటి (పోటీలు ఒకటి కావడంలో వ్యాకరణ దోషముంటే మన్నించాలి).

పోటీల్లో పేరున్నవారి రచనలకే ప్రాధాన్యముంటుందని కొందరి అపోహ. కథలకి పోటీలు నిర్వహించేవారి ఉద్దేశ్యం – గొప్ప కథలు అందించాలని. గొప్ప కథలంటే కథకులుగా గొప్ప పేరు తెచ్చుకున్నవారి కథలన్న భావం నిర్వాహకులకుంటే – వారు పోటీలు నిర్వహించరు. అంటే కొత్తగా రచనలు ప్రారంభించేవారికి పోటీలో గొప్ప అవకాశమని ఔత్సాహికులు గ్రహించాలి. రచనా సామర్ధ్యమున్నవారి తొలి రచనల్లో ముగ్ధత్వం, నిర్భయత్వం కలిసిన అపూర్వ పరిమళముంటుంది. పోటీలు వాటిని వెదికి పడతాయి. ఉదాహరణకి 1963లో దీపావళి కథల పోటీలో మూడవ బహుమతి అందుకున్న ‘రేపటి దాకా ఆగు’ కథ – జొన్నలగడ్డ రాజగోపాలరావుకి ఆంధ్రప్రభలో మొదటి కథ, రచయితగా రెండవ కథ.

పలు కథల పోటీల ఫలితాలని శ్రద్ధగా గమనిస్తే – విజేతల్లో పెద్ద పీట ఔత్సాహికులదే కావడమూ, ఆ ఔత్సాహికులు కాలక్రమేణా లబ్దప్రతిష్ఠులు కావడమూ సుస్పష్టమౌతుంది. ఉద్యోగంలో చేరినదాది రిటైరయ్యేదాకా ప్రవాసంలో గడిపిన మాకీరోజు సాహితీలోకంలో లభించిన గుర్తింపుకి కారణం – పోటీలు, నిరవధిక కథారచన.

ఇక పోటీల్లో లబ్దప్రతిష్ఠులు పాల్గొనడం విషయమై కూడా కొన్ని అపోహలున్నాయి. ఒక పర్యాయం మేమో బాలలపత్రిక నిర్వహించిన పోటీలో పాల్గొన్నాం. ‘ఇతరుల రచనలు మీ వాటికి సాటి రావు. కొత్తవారిని ప్రోత్సహించడానికిగానూ మీరు మీ రచనని వెనక్కి తీసుకుంటే బాగుంటుంది’ అని ఆ పత్రికా సంపాదకుడు మాకు మనవి చేసాడు. కాలేజిలో జరిగే పోటీలు ఆ కాలేజి విద్యార్ధులకే పరిమితం. ఆఫీసుల్లో జరిగే పోటీలు ఆ ఆఫీసు ఉద్యోగులకే పరిమితం. కానీ కొత్తవారికని ప్రత్యేకించి చెప్పనప్పుడు – పత్రికలు నిర్వహించే కథల పోటీల ఉద్దేశ్యం – పాఠకులకి గొప్ప రచన అందించచడమేనని మా అభిప్రాయం. ఐతే మా రచన బహుమతి అందుకోకపోయినా, ప్రచురణార్హం కాకపోయినా – సంజాయిచీ ఇచ్చుకోవాలేమోనన్న భయం ఆయన అభ్యంతరానికి కారణమన్న అనుమానం మాకు కలిగింది. ఎందుకంటే అప్పటికి మాకున్న పేరు అలాంటిది. ఆ భయం అవసరం లేదన్న హామీ ఇవ్వాలనుకుని మేమాయనకి, “పేరున్నవారైనంత మాత్రాన వారి రచన కొత్తవారి రచనలకంటే గొప్పగా ఉంటుందని నమ్మకంగా చెప్పలేం. కానీ వారి రచనలు పోటీకి కనీస ప్రమాణాలు నిర్ణయిస్తాయి. గెలిచినవారికి లబ్దప్రతిష్ఠులతో పోటీపడి నెగ్గామన్న తృప్తి అధిక ప్రోత్సాహమౌతుంది. ప్రథమం కాకపోయినా అథమంకాని రచనలకి పురిగొల్పడంవల్ల పోటీల్లో ఓటమి – పేరున్నవారికి చిన్నతనమనిపించదు. పోటీ రచనలకే తప్ప – వ్యక్తులమధ్య కాదు, కాకూడదు” అని వివరించాం. ఈ మా వివరణతో ఏకీభవించినప్పుడే     లబ్దప్రతిష్ఠులు పోటీల్లో పాల్గొనాలి. ఆటల్లో ఆవశ్యకమయ్యే రిటైర్మెంట్‌ – కథారచనకి ఉండదు. పోటీలు లబ్దప్రతిష్ఠులకి ఫిట్‌నెస్‌ క్యాంపుల్లాంటివి. 

పోటీలకి కథలెందుకు వ్రాయాలో తెలిసేక ఎలా వ్రాయాలో తెలుసుకోవడం అవసరం. చాలామంది పోటీ అనగానే సెంటిమెంటు, పేదరికం, ఉద్యమం, సందేశం, సామాజికస్పృహ, మానసిక విశ్లేషణ వగైరాలకి ప్రాధాన్యమివ్వాలనుకుంటారు. నిర్వాహకులు అంశాన్ని ప్రస్తావించనప్పుడు – రచయితలు ఏ అంశాన్నైనా ఎన్నుకుని నవరసాల్లో ఏ రసానికైనా ప్రాధాన్యమియ్యవచ్చు. పాఠకుడికి కొత్త కథ చదివినట్లు అనిపిస్తూ, మరపురాని అనుభూతి కలిగించాలి. ఉదాహరణకి శ్రీరమణ ‘మిథునం’. అది పోటీకని వ్రాసింది కాదు. కానీ  ఏ పోటీలో ఐనా ప్రథమ బహుమతికి అర్హమని చదవగానే అనిపిస్తుంది.

ఇక పోటీలకి కథాంశాన్ని ఎన్నుకునే విధానం. నిత్య జీవితంలో కలిగిన స్పందనకి కథారూపమివ్వాలనుకోవడం రచయిత లక్షణం. అలాంటి స్పందనలని ఎప్పటికప్పుడు ఓ కాగితంమీద నోట్‌ చేసుకోవడం మంచి అలవాటు. అలా నోట్‌ చేసుకున్న అయిడియాల్ని పత్రికానుసారంగా, పోటీలకి అనుగుణంగా ఎన్నుకోవాలి. ప్రచురణార్హమైన కథలన్నీ మంచికథలు కావు. మంచి కథలన్నీ గొప్పవి కావు. కథల్ని ప్రచురణార్హం, మంచి కథ, గొప్ప కథ – అని వర్గీకరణ చేసుకునే విశ్లేషణాత్మక శక్తి అలవర్చుకున్న రచయిత ఏం వ్రాసినా అది మంచికథో, గొప్పకథో అయితీరుతుంది.

అంశాన్ని ఎన్నుకున్నాక కథని గొప్పగా వ్రాయగలగాలి. అందుకో చిట్కా ఉంది. ఉదాహరణకి నేను పాటలకి వరసలు కట్టే విధానం తీసుకోవచ్చు. నాకు సంగీతంలో ప్రవేశం లేదు. ఐనా నేను వ్రాసి వరసలు కట్టిన పాటలు మా ఇంట్లో సంగీతజ్ఞానమున్నవారికే అచ్చెరువు కలిగిస్తాయి. అసలు విషయమేమిటంటే నేను అప్పటికే ప్రచారంలో ఉన్న గొప్ప పాటల వరసల్నే నా పాటలకీ ఎంచుకుంటాను. కానీ నేనే పాట పాడినా వరస తప్పిందని మావాళ్లు గోల పెడతారు. అదే వరస నా పాటకిస్తే కొత్త వరస అని అభినందిస్తారు. లోపాన్ని సామర్థ్యంగా మార్చుకోవడంవల్ల నాకు మా ఇంటిపాటల సంగీత దర్శకత్వ భాగ్యం కలిగించింది. అంతేకాదు – నేను వరస కట్టిన పాటల్ని అనుసరించినా కూడా కొత్త పాటే వస్తుంది నాకు.

అలాగే కథ వ్రాయడానికి మన అభిమాన రచయిత శైలిని అనుకరించే ప్రయత్నం చేస్తే – విజయం సాధించామా – అంశం కొత్తది కాబట్టి కథ పండుతుంది. లేదూ – మనదంటూ ఓ కొత్త శైలి ఏర్పడి మనకి పేరు తెచ్చిపెడుతుంది. మన శైలిని మనమే అనుకరించి కూడా – ఒకో కథకి ఒకో శైలి అని అభినందనలందుకోవచ్చు.

పోటీలకి కథ పంపేక – క్రికెట్లో అంపైరింగుతో సామ్యమున్నదనిపించే న్యాయనిర్ణయాన్ని – ఎలా తీసుకోవాలో – విశ్లేషణాత్మకంగా చర్చించడానికి వచ్చే నెల కలుసుకుందాం.

జనవరి 27, 2022

కథా కమామీషూ- 3ః సాంఘిక కథారచన (1)

Posted in కథాజాలం, సాహితీ సమాచారం, సాహితీవైద్యం వద్ద 5:40 సా. ద్వారా వసుంధర

రచన మాసపత్రిక సౌజన్యంతో

కథలు చదివేవారికి ఉపచారంగా, వ్రాసేవారికి ఉపకరణంగా, వ్రాసినవారికి ఉపయుక్తంగా- సాహితీప్రియులకు ఉపహారంగా ఉండాలన్న భావనతో రచన మాసపత్రికలో సాహితీవైద్యం శీర్షికలో నవంబర్ 2007నుంచి కొన్ని మాసాలు ధారావాహికంగా ప్రచురించిన వ్యాసపరంపర ఇది. అంశాలవారీగా కొన్ని భాగాలుగా విభజించి, తొలిభాగాన్ని ఇక్కడ అందిస్తున్నాంః

కథా కమామీషూ-1ః కథారచన, ప్రచురణ, శిక్షణ

కథా కమామీషూ-2ః బాలసాహిత్యం

కథా కమామీషూ (ఫిబ్రవరి 2009)

సమకాలీన సాంఘిక జీవితాన్ని ప్రతిబింబించేవి సాంఘిక కథలు. విశ్లేషణ, సందేశం, వేదాంతం, హాస్యం, శృంగారం, భక్తి, వినోదం – ప్రథానాంశాలుగా ఉండే ఈ కథలది కథాప్రక్రియలో ప్రథమస్థానమని చెప్పుకోవచ్చు. గత శతాబ్దపు మొదటి థాబ్దంలో తెలుగు సాంఘికకథకి శ్రీకారం చుట్టబడితే – ఆ తర్వాతనుంచి ఎందరో మహానుభావులు విభిన్న దృక్పథాలతో రచనలు చేసి తెలుగు కథకి రసపుష్టినిచ్చారు.

తెలుగు కథకి నారు, నీరు పత్రికలు. పత్రికల్లో వచ్చిన కథలకి మనుగడ కథా సంపుటాలు. వీటన్నింటికీ రాజపోషకులు పాఠకులు. ఆ పాఠకుల్లో ఎక్కువమంది సామాన్యులు – మాకులా. ఈ సామాన్య పాఠకుల్లో కొందరు అనుచరులై రచయితలకి ప్రచారకులౌతారు. వీరే కాకుండా – హీరోలకి అభిమానుల్లా కొందరు రచయితలకి పరిచితులు, హితులు, సన్నిహితులు – ఐన అనుచరులుంటారు. వారు నిస్వార్థంగా ప్రచారం చేసి సత్సాహిత్యానికి సముచితస్థానమిచ్చిన సందర్భాలున్నాయి. ఐతే వీరి ప్రచారం సహకరించడానికి రచనలో పస ఉండాలి.

ఉదాహరణకి ఉద్యమసాహిత్యం. ప్రచారమే ధ్యేయమైన – ఈ సాహిత్యానికి సంస్థల బాసట ఉంటుంది. ఆ సంస్థల సభ్యులు – ఉద్యమానికి ప్రోద్బలించని కథ – కథ కాదన్న నిరసన భావంతో ఉంటారు. ఆలోచనాత్మకమూ, విశ్లేషణాత్మకమూ ఐన సాహిత్యంలో, ప్రచారం అంతర్లీనం కావాలి తప్ప – ప్రథమోద్దేశ్యం కాకూడదని స్వాభిప్రాయం. ఐనా ఉద్యమసాహిత్యంలోనూ అత్యున్నత స్థాయి కథలెన్నో వచ్చాయి. కానీ ఉద్యమం పరిధులు దాటకూడదన్న నియమానికి లోబడ్డంవల్ల – పాఠకలోకానికి మరిన్ని మంచికథలు అందించలేకపోయామని సన్నిహితులవద్ద వాపోయే రచయితలున్నారు. రచయిత స్వేచ్ఛని ఉపయోగించుకుంటే – ఉద్యమమూ సాహిత్యానికి మేలే చేస్తుంది. ఉదాహరణకి వాసిరెడ్డి సీతాదేవి ‘తమసోమా జ్యోతిర్గమయ’ కథలో – ఒకే సంఘటన ఆధారంగా ఒక ఆస్తికుడు నాస్తికుడైతే, ఒక నాస్తికుడు ఆస్తికుడౌతాడు.

ఇక ఉద్యమసంస్థల ప్రచారంలో కొన్ని కథలు సంచలనాత్మకం. అది కొందరు అనుచరులకో, కొన్ని పత్రికలకో పరిమితమై – సామాన్య పాఠకలోకానికి అపరిచితంగానే ఉండిపోతుంది. కథని అభిమానిస్తూ – కథకోసమే పత్రికలు చదివే సామాన్య పాఠకులమైన మాకు – మంచి కథలతోనే తప్ప సంచలనాల పరిచయం కాలేదు.

ఉదాహరణకి నేను 1962-68 మధ్య కాలంలో విశాఖపట్నంలో ఉన్నాను. అది రావిశాస్త్రి తెలుగునాట తన కథలతో సంచలనం సృష్టిస్తున్నారన్న సమయం. కానీ నాకు రంగనాయకమ్మ, కవనశర్మ, లేళ్లపల్లి, మధురాంతకం, ముళ్లపూడి, ఆదివిష్ణు వగైరాలు తెలిసినట్లు రావిశాస్త్రి పేరు తెలియదు. నేను చదివే ఆంధ్రపత్రిక, ఆంధ్రప్రభ (ఆంధ్రజ్యోతి 1968-9లలో కాబోలు మొదలైంది), యువ, జ్యోతి వగైరా పత్రికల్లో వారి రచనలు చూసిన గుర్తు లేదు. ఒక మిత్రుడు వారి ‘ఆరు సారా కథలు’ సంపుటి చదివి, బాగుందని ఇస్తే చదివాను. ఆ శైలికీ, ధాటికీ – అనిర్వచీయానుభూతి చెందాను. ఆ తర్వాత వారి రచనలు ఎందరిచేతో చదివించాను. వాటి సార్వకాలీనతకి నిదర్శనంగా – ఇటీవల ఐదేళ్లక్రితం మొదటిసారిగా ‘ఆరు సారా కథలు’ చదివిన ఎనబైఏళ్ల చెన్నై ఆంధ్రులొకరు – తెలుగులో ఇంత గొప్ప కథలా అని ఆశ్చర్యపోయారు. సామాన్య పాఠకుల ద్వారా ప్రాచుర్యం పొందిన మరో అసాధారణ కథ ‘మిథునం’ (శ్రీ రమణ రచన) గురించి ‘రచన’ పాఠకులకి తెలుసు.

ఐతే సామాన్య పాఠకుల్లో ఎక్కువమంది మంచి కథలని చదివి ఆనందిస్తారే తప్ప – ప్రచారం చేయరు. అందువల్ల అనుచరవర్గం, సంస్థల ప్రాపకం లేని రచయితల రచనలకి మన సాహితీసమాజంలో గుర్తింపు తక్కువ. ప్రతి సంవత్సరం ఆ ఏటి మేటి కథల సంకలనాలు తీసుకుని వచ్చేవారు కూడా తమ పరిధులకి లోబడిన కథలనే ఎన్నుకోవడం జరుగుతోంది. అటువంటివారు కనీసం ముందుమాటలోనైనా ఇతర మంచి కథలని సమీక్షాపూర్వకంగా ప్రస్తావిస్తే బాగుంటుంది. లేకుంటే సాహిత్యానికీ, ఔత్సాహికులకీ ఆ సంకలనాలవల్ల పెద్దగా ప్రయోజనముండదు. ఈ సందర్భంలో 1997లో కళాసాగర్‌ ప్రచురించిన కథాసాగర్‌ – అంతవరకూ తెలుగు కథకి పుష్టినిచ్చిన రచయితలని ఎన్నుకోవడంలో చూపిన చిత్తశుద్ధి ప్రశంసనీయం. వాహినీ వారి కథావాహిని క్రమం అభినందనీయం. సాహితీవైద్యంలో కథ-పుస్తకాల పరిచయాలు, సాహితీ పథ్యం – కూడా ఈ దిశలోనే కృషి చేస్తున్నాయి. ఔత్సాహికులు వీటిని తప్పక చదవాల్సి ఉంది. 

కొత్త రచనలకి ప్రచురణార్హతనిచ్చేవి విభిన్నత, విలక్షణత. ఆరంభంలో రచయితలు విలక్షణతకంటే విభిన్నతకే ప్రాధాన్యమివ్వాలి. విభిన్నతకి చాతుర్యం అవసరం. ఉదాహరణకి మా మూడో కథ ‘పేరులో ఏముంది’లో – పుట్టబోయే అబ్బాయికి ఏం పేరు పెట్టాలీ అని భార్యాభర్తలు తగవుపడి మాట్లాడుకోవడం మానేసారు. భార్య పురిటికెళ్లేక ఇద్దరిమధ్యా ఉత్తరాలు కూడా లేవు. చివరికి ఆడపిల్ల పుట్టడంతో ఇద్దరికీ రాజీ కుదిరింది. కథాంశం కొత్తదేం కాదు. విభిన్నతకి అవకాశమిచ్చేవి – సంభాషణా చాతుర్యం, మనస్తత్వ విశ్లేషణ, ముగింపులో చమత్కారం. వీటినెలా సాధించామో – ‘చిరునవ్వు వెల ఎంత’ కథాసంపుటిలో ఆ కథ చదివితే తెలుస్తుంది.

ఐతే ప్రతి రచయితకీ విభిన్నతకంటే విలక్షణతపై ఆసక్తి ఎక్కువుంటుంది. అలాంటివారు – విలక్షణతకి ప్రాధాన్యముంటుంది కాబట్టి – పోటీలకి కథలు పంపాలి. లేదా రచయితగా పేరొచ్చేదాకా ఆగి, అప్పుడు విలక్షణతమీద దృష్టి కేంద్రీకరించాలి. ప్రముఖ సినీ దర్శకుడు కె. విశ్వనాధ్‌ – ఆత్మగౌరవం, ఉండమ్మా బొట్టు పెడతా, శారద, జీవన జ్యోతి, సిరిసిరి మువ్వ – వగైరా 24 సినిమాలు విభిన్నంగా తీసి తనదంటూ ఓ ముద్రని సృష్టించుకుని – అప్పుడు విలక్షణమైన శంకరాభరణం తీసారు. అందువల్లనే శంకరాభరణం – దర్శకుడు విశ్వనాధ్‌ బాణీ అనిపించుకుంది. లేకుంటే విశ్వనాధ్‌ శంకరాభరణం దర్శకుడిగా గుర్తుండిపోయేవారు.

సాంఘిక కథా రచనకి సంబంధించిన మరిన్ని ఆసక్తికర విశేషాల్ని వచ్చే నెల ముచ్చటిద్దాం.

కథా కమామీషూ (మార్చి 2009)

గత మాసం మేమీ శీర్షికలో ప్రస్తావించిన ‘పేరులో ఏముంది’ కథని మా వెబ్‌సైట్‌లో కూడా పొందుపరిచాం. విమర్శకులకి గొప్ప కథ కాకపోయినా, ఔత్సాహికులకి ప్రయోజనాత్మకమని అందజేసిన ఈ కథ కాపీ పాతది కావడంవల్ల – చదవడానికి అసౌకర్యంగా అనిపిస్తే మన్నించాలి. ఈ వెబ్‌సైట్‌లో ఆనుమతినిచ్చిన కొందరు ఇతర రచయితల రచనలు కూడా లభిస్తాయి.

పుట్టబోయే పిల్లకి పెట్టబోయే పేరు గురించి తగాదాపడ్డ దంపతుల కథ ‘పేరులో ఏముంది’. గతమాసంలో మా 3వకథ అని వ్రాసినప్పటికీ నిజానికది మా ఐదవ కథ. వసుంధర కలం పేరుతో వచ్చిన 3వ కథ. చిత్రమేమిటంటే ఈ కథ మా వివాహానికి నెలరోజులముందు ప్రచురితమైంది. ఆ తర్వాత నాలుగు సంవత్సరాలకిగానీ మా దాంపత్యంలో ఈ కథాంశం తలెత్తే అవకాశం రాలేదు. నలబైరెండు సంవత్సరాల తర్వాత ఇప్పుడీ కథ మరోసారి చదివితే – ఏ మాత్రం అసంతృప్తి కలుగలేదు సరికదా ఒక సాధారణ ఇతివృత్తానికి న్యాయం చేకూర్చబడిందన్న భావన కలిగింది. అందుకు కారణం రెండు ప్రమాణాలు. ఒకటి – కథారచనలో మా ముందుతరం రచయితలు నెలకొల్పినవి. రెండు – కథల ఎన్నికలో నాటి పత్రికా సంపాదకులు పాటించినవి.

ఈ విషయం ఎందుకు ప్రస్తావించామంటే – గురజాడ, మునిమాణిక్యం, మొక్కపాటి, శ్రీపాద, చలం, చాసో, మల్లాది, కొడవటిగంటి, భానుమతి, ముళ్లపూడి వగైరా మహా రచయితలందరూ – తమ ప్రమాణాలని తామే నెలకొల్పి – ముందు తరాలవారికి మార్గదర్శకులయ్యారు. తర్వాతి తరానికి చెందిన మాబోంట్లకి అనుసరించతగ్గ మార్గం దొరికింది. ఆ మార్గంలో పయనిస్తూ కొత్త వ్యక్తిత్వానికి ఊపిరిపోయగలిగితే – బీనాదేవి, రావిశాస్త్రి, మధురాంతకం, రంగనాయకమ్మ వంటి కొత్త మార్గదర్శకులు రావడం తథ్యం. అంటే ఔత్సాహికులు రాణించడానికి వీలైనంతమంది రచయితలవి వీలైనన్ని కథలు చదవాలి. రచయితగా రాణింపుకి ఇది ఒక తరహా ఎంసెట్‌ కోచింగ్‌ అనుకోవచ్చు. కానీ కోచింగ్‌లో లభించని రసాస్వాదన, రసస్ఫూర్తి ఇక్కడ అదనం.

ఇతరుల రచనలు చదివినప్పుడు స్పందన పలు విధాలుగా ఉంటుంది. మనం సానుకూల దృక్పథాన్ని మాత్రమే పరిగణనకి తీసుకుందాం. అంత గొప్పగా వ్రాయడం మనవల్ల కాదనో, అంత గొప్ప రచనలు చదివే కాలాన్ని స్వంత రచనలకి వెచ్చించడం వృథా అనో – రచనకి స్వస్తి చెప్పేవారు కొందరుంటారు. అలాంటివారు సత్తా ఉన్న రచయితలైతే – సాహిత్యానికీ, పాఠకులకీ తీరని నష్టం. సత్తా లేనివారైతే – ఆయా రచయితలకి పాఠకులుగా గొప్ప లాభం. అదే విధంగా – గొప్ప రచన చదివేక మనమూ అలాగే వ్రాయాలన్న ప్రేరణ కొందరికి కలుగుతుంది. అది సత్తా ఉన్నవారికి కలిగితే సాహిత్యానికీ, పాఠకులకీ గొప్ప ప్రయోజనం. లేనివారికి కలిగితే ఆ రచయితలది అన్నివిధాలా దురదృష్టం.

‘పేరులో ఏముంది’ కథని ప్రస్తావించడానికి ఆ కథ పేరు కూడా ఒక కారణం. పేరులో ఏముంది అన్న భావన కలిగినప్పుడే రచయిత పరిణతి చెందినట్లు. ఉదాహరణకి – నేను ఎమ్మెస్సీ విశాఖపట్నంలో చదువుతున్నప్పుడు ఒక స్థానికసంస్థ ఒక స్థానిక యువరచయితకి సన్మానం చేసింది. అతడి కథ ఒకటి స్థానికంగా నిర్వహించిన పోటీలో బహుమతి పొందిందిట. మరుసటి సంవత్సరం నా కథ ‘రేపటి దాకా ఆగు’కి ఆంధ్రప్రభ వారపత్రిక దీపావళి కథలపోటీలో మూడవ బహుమతి వచ్చినప్పుడు – ఏ సంస్థా సన్మానిస్తామంటూ నా దగ్గిరకి రాలేదు. నేను కూడా అక్కడి సాహితీపరుల దృష్టిలో అపరిచితుడిగానే ఉండిపోయాను. అప్పుడు నాకు అర్థమైంది – సన్మానాలూ, బిరుద ప్రదానాలూ, కథకి సంబంధించిన చర్చలూ – కథనిబట్టికాక ముఖపరిచయాలనిబట్టే ఉంటాయని. ఒక మంచి ఇతివృత్తానికి రూపకల్పన చేసి – కథగా ప్రచురించడంకంటే – పేరుకి లభించే ప్రాచుర్యానికి ప్రాధాన్యమిచ్చినప్పుడు ఆ రచయిత ప్రతిభ ఆ మేరకు దెబ్బ తింటుందని స్వాభిప్రాయం.

పేరువల్ల మరో ఇబ్బంది ఉంది. సాహిత్యంపట్ల అభిరుచి ఉన్నా లేకపోయినా ఇరుగు పొరుగులు, సన్నిహితులు రచయితల్ని ప్రత్యేకంగా చూడడం సాధారణం. వారిలో తమపై కథ వ్రాయమని అడిగేవారు కొందరైతే – వ్రాసిన కథల్లో తెలిసినవారి ప్రస్తావన ఉన్నదని అనుమానించి ఆపాదించేవారు కొందరు. రచనావ్యాసంగం ప్రశాంతంగా కొనసాగాలంటే, రచయితకి అజ్ఞాతం ఎంతో ఉపకరిస్తుంది. అందుకు కొందరు గోప్యంగా రచనలు చేస్తే, కొందరు కలంపేరుని ఎన్నుకుంటారు. ఇలాంటి రహస్యం ఎంతోకాలం దాగకపోయినా – మన భాషలో సాహితీప్రియత్వమున్నవారు మైనారిటీ కాబట్టి – చెప్పుకుంటే తప్ప ప్రాధాన్యముండని విశేషమది. ఉన్నంతకాలం భువనేశ్వర్లోనూ, ఇప్పుడు హైదరాబాదులోనూ కూడా కొందరు స్నేహితులకీ, సన్నిహితులకీ మేము రచయితలమన్న విషయం తెలియదు. అందువల్ల వారు మాతో సమకాలీన సాంఘిక, ఆర్థిక, రాజకీయ విశేషాలమీద నిస్సంకోచంగా చర్చిస్తారు. సంకోచంలేని చర్చలవల్లే మన అవగాహనకి ప్రయోజనం. మేము వ్రాసిన ‘రచయిత కథ’లో ఈ విషయమై విశ్లేషణ ఉంది.

పేరు గురించిన ఆలోచన విడనాడిన రచయితలో స్పందనకి ప్రాధాన్యం పెరిగి దృక్పథం విశాలమౌతుంది. విమర్శపట్ల అసహనం తొలగి, విశ్లేషణపట్ల ఆసక్తి పెంపొందుతుంది. ప్రచురితమైన కథని వదిలి వ్రాయాల్సిన కథపై దృష్టి మరలుతుంది. అలా కొన్ని కథలు వ్రాసేక రచయితలో స్తబ్దత ఏర్పడే అవకాశముంది. స్పందనతో పాటు ప్రేరణ కూడా రచయితకి అవసరం. అదృష్టవశాత్తూ మన తెలుగు పత్రికలు, సాహితీ సంస్థలు తరచుగా పోటీలు నిర్వహిస్తూ – రచయితలకు నిరవధికంగా ప్రేరణనిస్తున్నాయి. ఐతే రచనా వ్యాసంగంలో లబ్దప్రతిష్ఠులైనవారికి వీటిలో పాల్గొనడానికి సంకోచమో, సందిగ్ధమో, పోటీ ఫలితం కలిగించే చిన్నతనమో ఉండవచ్చు. వారు వాటినుంచి బయటపడితే పోటీల ధ్యేయానికి మరింత న్యాయం చేకూర్చిన వారౌతారు. ఇటీవల పలు పోటీల్లో ప్రముఖుల పేర్లు కనిపించడం ముదావహం.

పోటీలకి కథలెందుకు వ్రాయాలి? ఎలా వ్రాయాలి? పోటీల్లో న్యాయనిర్ణయమెలా ఉంటుంది? – ఈ ప్రశ్నల నేపథ్యంలో పోటీలని విశ్లేషించే ముచ్చట్లతో వచ్చే నెల కలుసుకుందాం.

జనవరి 2, 2022

కథా కమామీషూ-2ః బాలసాహిత్యం

Posted in కథాజాలం, బాల బండారం, సాహితీ సమాచారం, సాహితీవైద్యం వద్ద 1:06 సా. ద్వారా వసుంధర

రచన మాసపత్రిక సౌజన్యంతో

కథలు చదివేవారికి ఉపచారంగా, వ్రాసేవారికి ఉపకరణంగా, వ్రాసినవారికి ఉపయుక్తంగా- సాహితీప్రియులకు ఉపహారంగా ఉండాలన్న భావనతో రచన మాసపత్రికలో సాహితీవైద్యం శీర్షికలో నవంబర్ 2007నుంచి కొన్ని మాసాలు ధారావాహికంగా ప్రచురించిన వ్యాసపరంపర ఇది. అంశాలవారీగా కొన్ని భాగాలుగా విభజించి, బాలసాహిత్యంపై చర్చను రెండవ భాగంగా ఇక్కడ అందిస్తున్నాంః

కథా కమామీషూ (మే 2008)

నేటి బాలలే రేపటి పౌరులు. ఆ బాలల్ని ఉత్తమపౌరులుగా తీర్చిదిద్దడానికి సహకరించే సాధనాల్లో సాహిత్యం ఒకటి. పిల్లల్ని ఆకర్షిస్తూ, వారి ఇష్టానికి అనుగుణంగా ఉండే రచనలు చేయడానికి ప్రత్యేకమైన సృజనాత్మకశక్తి ఉండాలి కాబట్టి బాల సాహిత్యానిది విశిష్టస్థానం కూడా. రాజమండ్రిలో నవభారతీ గురుకులం హైస్కూల్లో చదివే రోజుల్లో ప్రముఖ సాహితీపరులు శ్రీ బి.వి. నరసింహారావు అక్కడికి తరచుగా వచ్చి, ‘నన్నే అంటావు కాని నాన్నను అనవేమి అమ్మా! అన్ని తెల్ల  కాగితాలు అలా పాడు చేస్తుంటే’; ‘అవ్వ చేతిలో గువ్వ, గువ్వ కాలికొక మువ్వ, మువ్వ ఖరీదొక రువ్వ, రువ్వకు బియ్యం తవ్వ, తవ్వ బియ్యంతో బువ్వ’ అంటూ వినిపించిన గేయాలు ఇప్పటికీ చెవుల్లో గింగురుమంటూంటాయి. ఐతే ప్రస్తుతం మన చర్చ కథలకు మాత్రమే పరిమితం.

చిన్నపిల్లలు చదువుకంటే కథలు వ్రాయడానికీ, పాటలు పాడడానికీ, బొమ్మలు వేయడానికీ ఎక్కువ ఇష్టపడతారు. బొమ్మ బాగోగులు ఎవరైనా చూసి చెప్పొచ్చు. పాట బాగోగులు ఎవరైనా విని చెప్పొచ్చు. అందుకని చాలామందిలో ఆ అభిరుచి బాల్యచాపల్యంగా ముగిసిపోతుంది. కథ బాగోగుల విషయంలోనూ ఇది వర్తించాలి కానీ – పిల్లల కథలు వ్రాయడంలో తెలుగునాట కొన్ని అపోహలుండడంవల్ల ఆ అభిరుచి చాలాకాలం కొనసాగే అవకాశముంది. ఆ అపోహల స్వరూప స్వభావాలను మా స్వానుభవం నేపథ్యంలో ఇక్కడ వివరిస్తున్నాం.

చిన్నప్పుడు కథలు విని తృప్తిపడేవారికంటే స్వంతంగా వ్రాయాలని తాపత్రయపడే పిల్లలే ఎక్కువ. అలామేము వ్రాసిన మొదటి పిల్లల కథ ‘కలిరాజు-శనిమంత్రి’. అది 1954-56 మధ్యలో కాబోలు ‘బాలమిత్ర’లో వచ్చింది. రచయిత కాలమ్‌లో ‘జొన్నలగడ్డ రాజగోపాలరావు, ధవలేశ్వరం’ అని ఉంటే ఊరిపేరు ధవళేశ్వరం కదా అని నొచ్చుకున్నాను. ఇంకా టీనేజ్‌ హోదాకు చేరుకోని దశలో వ్రాసిన ఆ కథ స్వీయకల్పన కాదు. హరికథలో ఓ దాసుగారు చెప్పిన పిట్టకథ విని, అంతవరకూ ఎక్కడా వినిగానీ చదివిగానీ ఉండలేదనిపించి అక్షరరూపమిచ్చి పంపితే ఇంచుమించు వెంటనే ప్రచురితమైంది. వ్రాసిన కథలో సంపాదకులు చేసిన మార్పులు గొప్పగా అనిపించి, కథారచనలో ఒరవడిగా పనికొచ్చాయి. ఐతే ఆ కథకు పారితోషికంకానీ, కాంప్లిమెంటరీ కాపీ కానీ రాలేదు. పిల్లల కథలు వ్రాస్తే కాంప్లిమెంటరీ కాపీలు, పారితోషికాలు ఉండవన్న అభిప్రాయం అప్పుడే కలిగింది. అదలాగుంచితే – అప్పటి పిల్లల పత్రికల్లో వచ్చే కథల్లో ఎక్కువగా అరేబియన్‌ నైట్స్‌, పురాణాలు, పంచతంత్రం, జానపదాలు వగైరాలను అనుసరించి ఉండేవి. సాంఘిక కథలు తక్కువగా ఉండేవి. అందువల్ల – పత్రికల్లో కనబడే పిల్లలకథలన్నీ (సాంఘికం తప్పించి) – ఎవరో ఒకరు ఎప్పుడో అప్పుడు ఎక్కడో అక్కడ – విన్నవో, తెలుసుకున్నవో మాత్రమేనని మనసులో ఒక దురభిప్రాయమేర్పడి స్థిరపడిపోయింది. అందుకే కథ వ్రాయాలనుకున్నప్పుడు అంతవరకూ ప్రచురితంకాని తెలిసిన కథకోసం అన్వేషణ ప్రారంభ మయ్యేది. లేదా కొత్త కథ చెప్పమని పెద్దల్ని వేధించడం జరిగేది. పిల్లల కథలు వినోదానికే తప్ప సృజనాత్మకతకు అవకాశమివ్వవన్న అపోహ కారణంగా, 15-16 సంవత్సరాల వయసొచ్చేసరికి, రచయిత కావాలనుకుంటే సాంఘిక కథలు – అవీ పెద్దలకోసం వ్రాయాలన్న నిర్ణయానికి రావడం జరిగింది. చదువు దెబ్బ తినకూడదు కాబట్టి అప్పుడప్పుడు మాత్రమే కథారచనకు చేసిన ప్రతి ప్రయత్నమూ జయప్రదం కావడంతో దృష్టి పూర్తిగా పెద్దలపైనా, సాంఘిక ఇతివృత్తాలపైనే నిలిచిపోయింది.

చదువు పూర్తై ఉద్యోగంలో చేరి స్థిరపడ్డాక పిల్లల కథలను చదవడంలో దృక్పథం మారింది. చందమామలోవచ్చే ‘పిశాచాల కథలు’ (ముఖ్యంగా మాచిరాజు కామేశ్వరరావువి), కల్పిత బేతాళ కథలు, ఒక పేజీ కథలు వగైరాలు చూసేక – పాత చందమామ సంచికలను మరోసారి చదివితే – కల్పనాశక్తికీ, సృజనాత్మకతకూ ఆ పత్రిక పెద్ద పీట వేస్తున్నదనిపించింది. అప్పుడు జ్ఞానోదయమై లోతుగా ఆలోచిస్తే పంచతంత్రం పేరిట వచ్చిన పిల్లల కథల్లోని సృజనాత్మకత అపూర్వమనిపించింది. విజ్ఞాన వినోదాల పరంగా ఆ కథలు పిల్లలకూ పెద్దలకూ సమంగా పనికొస్తాయనిపించింది. సమకాలీన ఇతివృత్తాలను పంచతంత్రం స్థాయిలో – పెద్దలకూ, పిల్లలకూ పనికొచ్చే పిల్లల కథలుగా మలిచే మా ఆలోచనకు చందమామే ప్రేరణ. అలా వ్రాసిన మొదటి కథ ‘పొదుపుకు కారణం’ అనే ఒక పేజీ కథని చందమామ వెంటనే ప్రచురించడమేకాక కాంప్లిమెంటరీ కాపీనీ, పారితోషికాన్నీ పంపింది. ఆ ప్రోత్సాహం మమ్మల్ని చందమామకు రెగ్యులర్‌ రచయితను చేసింది. ఆ రచనలు మాకిచ్చిన గుర్తింపుతో బాలసాహిత్యం పట్ల మాకున్న అపోహలన్నీ పోయాక అన్నాళ్లూ అంత అమాయకంగా ఎలా ఆలోచించామా అని కూడా అనుకున్నాం. ఐతే ఆ తర్వాత కొన్ని దశాబ్దాలకు మేమో పిల్లల పత్రికకు నెలనెలా కథలు ఎన్నిక చేసి తిరగవ్రాసే సందర్భం వచ్చింది. అప్పుడు మాకొచ్చే కథల్లో చాలావరకూ తెలిసినవే కావడం చూసి పిల్లల కథల విషయంలో ఒకప్పటి మా అపోహలకింకా దూరంకాని రచయితలు చాలామందే ఉన్నారనుకున్నాం. అర్థం చేసుకుంటారని కథతోపాటు హామీపత్రాన్ని తప్పని సరి అంటే – భారతంలో మనకు తెలిసిన కర్ణుడి కథను యధాతథంగా వ్రాసి పంపి – ‘ఈ కథ పూర్తిగా నా స్వంతం. ఏ భాషలోని ఏ రచనకూ అనువాదం, అనుసరణ కాదు’ అని హామీపత్రం జత పర్చారు పోస్టు గ్రాడ్యుయేటైన ఓ రచయిత. ‘రచన’ పత్రిక ఆరంభంలో మేము నిర్వహించిన ‘నిషిద్ధాక్షరి’ శీర్షికలో వచ్చిన ‘హామీ పత్రం’ కథకు ఆధారం ఈ విశేషమే!

పిల్లల కథల విషయంలో కొత్తదనం ప్రధానమని నొక్కించడానికి ఈ మాత్రం ఉపోద్ఘాతం అవసరమనిపించింది. ఇక కథారచనకు అవసరమైన ఇతర ముఖ్య విశేషాలను వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

కథా కమామీషూ (జూన్‌ 2008)

పిల్లలది ఊహాలోకం. సాహిత్యం వారికోసమే పుట్టింది. పిల్లల్ని ఆకర్షించే రచనలే ఏ వయసువారినైనా రంజింపజేస్తాయి. మనం పెద్దల కథలనుకునేవి మనకు తెలియకుండా మనలో దాగున్న పిల్లల మనస్తత్వాన్ని సంతృప్తి పర్చడానికని చాలామందికి తెలియదు. వేదాంతపరమూ, వైజ్ఞానికమూ, మనోవైజ్ఞానికమూ ఇమిడిన సాహిత్యం కూడా మనలోని పిల్లల జ్ఞానతృష్ణకు పరిష్కారం. అందుకే ‘మనకు ఉత్తమ బాలల చిత్రాలు లేవంటారేం? అమితాబ్‌ నటించిన షోలే విషయం మర్చిపోయారా?’ అన్నాడో సినీ పండితుడు. 

పిల్లల్ని ఆకర్షించే రచనలన్నీ వారికి అర్థం కావాలని లేదు. మన రామాయణ, మహాభారత, భాగవతాలన్నీ పిల్లల కథలే. జ్ఞాన వినోదాలతోపాటు ఉత్తమ సంస్కారాన్నీ అలవర్చే ఆ కావ్యాలు ఇష్టపడని పిల్లలుండరు. ఐతే పెద్దలు విడమర్చి చెబితే తప్ప ఆ కథలు వారి అవగాహనకి అందవు. పిల్లల వయసుకు అనుగుణంగా పురాణ కథల సారాంశాన్ని వివరించడం మన సంప్రదాయంలో భాగం. పక్షి, జంతు పాత్రలతో నడిచే పంచతంత్ర కథలు కూడా పెద్దల వివరణ తర్వాతనే పిల్లలకు రసస్ఫూర్తినిస్తాయి. 

పిల్లల కథలు వ్రాసేవారు ఈ విషయం దృష్టిలో ఉంచుకోకపోతే మంచి కథలు వ్రాయలేరు. ఎందుకంటే పిల్లలకు తర్కంతో పనిలేదు. తర్కమున్నా అది శాస్త్రబద్ధంగా ఉండదు. అందుకని కేవలం పిల్లలనే దృష్టిలో ఉంచుకుని వ్రాసే కథల్లో తర్కముండదు. తర్కంలో పెద్దల్ని సంతృప్తిపర్చగల పిల్లల కథలే విలువను సంతరించుకుని కలకాలం మనగల్గుతాయి. అలాంటి కథలు వ్రాయగల్గినవారు కేవలం పిల్లలకోసమే వ్రాసినా వారి కథలు తర్కబద్ధమై ఉంటాయి.

ఇప్పుడు ముందుగా మరీ చిన్న పిల్లలకోసం ఎలాంటి కథలు వ్రాయాలో తెలుసుకుందాం. అందుకు ప్రచారంలో ఉన్న కొన్ని అలాంటి కథలనిక్కడ పరిశీలిద్దాం. ఈ సందర్భంలో ఎవరికైనా ముందు గుర్తుకొచ్చేది రాజుగారు – ఏడు చేపల కథ. మాటలు రాని వయసునుంచీ పిల్లల్ని ప్రభావితం చేయగల ఇంత గొప్పకథ మరే భాషలోనైనా ఉందేమో తెలియదు. ఈ కథలో అలనాటి జీవన సంప్రదాయం పరిచయమౌతుంది. చేపల్ని పట్టి ఎండబెట్టడం, పెరట్లో గడ్డిమేటు, ఓ ఆవు, దానికో పాలికాపు, అందరికీ అన్నం పెట్టే అమ్మ, ఏడ్చే పాప, ఆ పాపను కుట్టిన చీమ, ఆ చీమకో బంగారపు కన్నం. పిల్లలకి పరిచితమైన జీవన ప్రక్రియను ఇముడ్చుకున్న ఈ కథ ఆద్యంతం ఆకర్షణీయంగా ఉండి చక్కని కొసమెరుపుతో పిల్లలకి చీమ కన్నంలో వేలు పెట్టకూడదన్న ప్రయోజనాత్మక సందేశాన్నిస్తూ ముగుస్తుంది. పక్షులూ, జంతువులూ మాట్లాడ్డం బాలసాహిత్య తర్కం ఆమోదిస్తుంది కాబట్టి ఈ కథలో పెద్దలకొచ్చే ఒకే ఒక్క సందేహం రాజు కొడుకులు వేటకెళ్లి చేపలు పట్టి తేవడమేమిటీ అని. ఒకప్పుడున్న రాజులు ఇప్పుడు లేనట్లే ఒకప్పుడు వేటంటే చేపలు పట్టడమేనని అనుకోవచ్చు. లేదా భారతంలో దాశరాజులా (సత్యవతి తండ్రి), ఆ రాజు వృత్తి చేపలు పట్టడమనుకోవచ్చు. లేదా ఆ వ్యక్తి పేరు రాజు అనుకోవచ్చు. ఇంతకుమించి తార్కికంగా ఏ ఇబ్బందులూ లేని ఈ కథని చిన్నప్పుడు అమ్మ నోట విన్నాం. ఆతర్వాత కన్నబిడ్డలకి వినిపించాం. ఇప్పుడు పిల్లల పిల్లలకి వినిపిస్తున్నాం. మన సాహిత్యానికి వన్నె తెచ్చే గొప్ప పిల్లల కథ ఇది.

ఈ తరహాలో మేము వ్రాసిన ‘చిలక-జామపండు’ కథనిక్కడ ప్రస్తావించాలి. ఈ కథలో ఓ చిలక జామపండు తింటుంటే కాకి వెళ్లి తనకీ పెట్టమని అడుగుతుంది. చిలక కాకి దుర్గుణాలను నిరసించి పొమ్మంటుంది. తర్వాత ఓ పిల్లి, కుక్క కూడా అలాగే భంగ పడతాయి. చివరకు ఇద్దరు పిల్లలు వెళ్లి అడుగుతారు. చిలక వాళ్లలో కూడా కాకి, పిల్లి, కుక్కలకున్న దుర్గుణాలున్నాయో లేవో తనకు తెలియదనీ – ఐనా వాళ్లంటే తనకిష్టమని జాంపండు పెడుతుంది. వాళ్లెంతో సంబరపడి తమలోని దుర్గుణాలను వదులుకుంటామంటారు.

పై కథలో పిల్లలకి ఉండకూడని దుర్గుణాల ప్రస్తావన ఉంది. వివిధ జంతువులను అనుకరించే అవకాశముంది. చిన్న పిల్లలని అందరూ ఇష్టపడతారనీ వాళ్లకి మంచి గుణాలుంటే మరింత ఇష్టపడతారనీ సందేశముంది. ఈ కథ మా పిల్లలకోసం సృష్టించినా ఎందరో పిల్లల్ని ఆకర్షించినట్లు గమనించేక ఓ పత్రికలో ప్రచురించాం. లోతైన ఈ తరహా చిన్నపిల్లల కథలు మరిన్ని రావడానికి సహకరిస్తుందని మా కథనిక్కడ ప్రస్తావించాం.

బాగా ప్రచారంలో ఉన్న చిన్నపిల్లల కథల్లో ఇల్లలుకుతూ పేరు మర్చిపోయిన ఈగ కథ ఒకటి. పేదరాసి పెద్దమ్మనడిగితే తన కొడుకునడగమంటుంది. కొడుకు తన చేతిలోని గొడ్డలినీ, గొడ్డలి తను కొడుతున్న చెట్టునీ, చెట్టు తనకి కట్టిన గుఱ్ఱాన్నీ, గుఱ్ఱం తన కడుపులోని పిల్లనీ అడగమంటుంది. అప్పుడు ఈగ, ‘పేదరాసి పెద్దమ్మ కొడుకు చేతిలోని గొడ్డలి కొడుతున్న చెట్టుకు కట్టిన గుఱ్ఱం కడుపులోని పిల్లా! నా పేరేంటి?’ అనడిగితే ఆ పిల్ల ఇహిహి అని సకిలించి ‘నీ పేరు ఈగ కదా’ అంటుంది. చిన్న పిల్లల్లో జ్ఞాపకశక్తిని పెంచడానికి ఈ కథ ఓ గొప్ప ప్రక్రియ. లోతుగా ఆలోచిస్తే ఈ కథలో స్పర్శించబడ్డ ముఖ్యాంశాలు చాలా ఉన్నాయి. ఆ రోజుల్లో పేడతో ఇల్లలుక్కోవడం మామూలు. పేడమీద వాలిన ఈగ ఇంట్లో ఎక్కడ వాలినా ఆ మేరకు ఇల్లలికినట్లే. కానీ అందువల్ల ప్రయోజనంకంటే నష్టమే ఎక్కువ. ఐనా తన పేరే మర్చిపోయేటంతగా హడావుడి పడుతూ ఇల్లంతా అలుకుతున్నట్లు అటూఇటూ వాలుతూండే ఈగ అంటే అందరికీ కంటగింపే. అర్థవంతమైన పని చేస్తున్నవారెవ్వరూ దాన్ని పట్టించుకోకుండా పారద్రోలడానికే ప్రాధాన్యమిస్తారు. ఈ కథలో అదే జరిగింది. లేకుంటే ఇంకా పుట్టని పిల్లక్కూడా దాని పేరు ఈగ అని తెలుసు.

ఇంకా కాకి-పిచిక, పులి-గారెలు వగైరా ఎన్నో గొప్ప కథలు ఇంటింటా ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

మామూలుగా కనిపిస్తూ ఇంత అర్థవంతంగా కథలు వ్రాయగలిగితేనే అవి కలకాలం మనగల్గుతాయి. ఈగ కథ లాంటిదే ‘కత్తీపోయీ కర్రావచ్చే ఢాంఢాంఢాం’ అంటూ పాడిన కోతి కథ.

ఇలాంటి కథలు వ్రాయడానికి ముందుగా మన బాల్యాన్ని గుర్తు చేసుకుని అప్పటి మన రుచులు, అభిరుచులు నెమరేసుకోవాలి. తర్వాత చిన్న పిల్లలతో సహవాసం చేయాలి. కల్పించి కథలు చెబుతూ వారి స్పందనకు అనుగుణంగా కథనూ, కథాంశాన్నీ మలచుకుంటూ వెడితే బాల సాహిత్యానికి ఇలాంటి గొప్ప కథలు మరిన్ని జత పడతాయి.     

జ్ఞానం, పరిజ్ఞానం పెరిగిన పిల్లలకోసం కథారచనకు అవసరమైన విశేషాలను వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

కథా కమామీషూ (జూలై 2008)

చదువుకునే పిల్లలకోసం కథ అనగానే చాలామందికి స్ఫురించేవి నీతి, సందేశం. ఉదాహరణకి – పూర్వం బాల మాసపత్రికలో రాము-సోము అనే బొమ్మల శీర్షిక ఉండేది. అందులో రాము మంచి బాలుడు. సోము చెడ్డ బాలుడు. ఈ శీర్షికతో నేటి వాతావరణానికి అనుగుణంగా కథ వ్రాస్తే ఈక్రింది విధంగా ఉంటుంది.

స్కూలుకి వెళ్లే పిల్లలని వాళ్ల ఉనికి తెలుసుకోవడంకోసం పెద్దలు రాముకీ, సోముకీ సెల్‌ఫోన్స్‌ కొనిచ్చారు. రాము సెల్‌ఫోన్ని చిన్న పౌచ్‌లో ఉంచి పాంటు బెల్టుకి తగిలించుకోవడంవల్ల అది భద్రంగా ఉంటుంది. సోము చొక్కా జేబులో ఉంచుకోవడంవల్ల పరుగెత్తినప్ప్పుడల్లా కిందపడి పాడైపోతూంటుంది. సెల్‌ని రాము ఎక్కువగా కాల్స్‌ రిసీవ్‌ చేసుకుందుకు మాత్రమే వాడ్డంవల్ల – తన పాకెట్‌ మనీతో సిమ్‌కార్డు ఖర్చులు భరించడమే కాక ఇతర సరదాలు కూడా తీర్చుకుంటాడు. సోము కాల్స్‌ చేయడానికీ, పాటలు వినడానికీ వాడ్డంతో పాకెట్‌ మనీ సిమ్‌కార్డు ఖర్చులకే చాలక పెద్దల్ని డబ్బడుగుతూంటాడు. రాము తన సమయాన్ని సద్వినియోగం చేసి చక్కగా చదువుకుని క్లాసులో మంచి మార్కులు తెచ్చుకుంటే, సమయమంతా సెల్‌ఫోన్‌తో గడిపిన సోము చాలా సబ్జక్ట్సులో ఫెయిలైపోతాడు. రాముని పెద్దలు మెచ్చుకుంటే సోముని పెద్దలు తిడతారు.

ఏడెనిమిదేళ్ల వయసులో ఇలాంటి కథలు మనసుమీదా, ప్రవర్తన మీదా గొప్ప ప్రభావాన్ని చూపిస్తాయి. రాముకి అనుకూలంగానూ, సోముకి ప్రతికూలంగానూ బుద్ధి పనిచేసి పిల్లల్ని మంచిమార్గంలో నడిపించడానికి ఈ తరహా శీర్షికలు అవసరం. ఐతే ఈ తరహా రచనలకు బాల సాహిత్యంలో నీతి పాఠాలుగా మాత్రమే తప్ప కథలుగా పరిగణన ఉండదని స్వాభిప్రాయం. అన్ని కథల్లాగే పిల్లల కథలకీ కొత్తదనం, పాత్రలు, కుతూహలం పుట్టించే సంఘటనలు, చమత్కారం, ముగింపు ఉండే కల్పనతో ఎత్తుగడ ఉండాలి. ఉదాహరణకి కొన్ని నీతి వాక్యాలతో నీతి పాఠానికీ, కథకీ ఉన్న భేదాన్ని గమనిద్దాం.

నీతి వాక్యం 1: తాము ఆచరించేది మాత్రమే ఎదుటివారికి చెప్పాలి

నీతి పాఠం: రాము తెల్లారకుండా లేచి కాలకృత్యాలు తీర్చుకుని దేవునికి నమస్కరించి చదువు ప్రారంభిస్తాడు. అలా చేయమని మిగతా పిల్లలకి చెబితే వాళ్లు గౌరవపూర్వకంగా వింటారు. సోము బారెడు పొద్దెక్కి లేచి, బద్ధకంగా కూర్చుని మిగతా పిల్లలకి నీతులు చెబితే వాళ్లతణ్ణి హేళన చేస్తారు.

నీతి కథ: సోముకి అన్నం తినేముందు బెల్లం ముక్క చప్పరించే అలవాటుంది. వద్దని తల్లి, తండ్రి ఎంతగానో చెప్పి చూసారు. వినలేదు. సోముకి గురువు మాటంటే గురి. అందుకని తండ్రి వాణ్ణి గురువు దగ్గిరకి తీసుకెళ్లాడు. గురువు వాళ్లని వారం రోజులాగి రమ్మన్నాడు. వారం రోజులాగివస్తే మరో నాలుగు రోజులాగి రమ్మన్నాడు. అలా వచ్చేక శిష్యుడితో, ‘అన్నం తినేముందు బెల్లంముక్క తినడం మంచి అలవాటు కాదు. మానుకో’ అని చెప్పాడు. సోము సరేనని ఆ అలవాటు విడిచి పెట్టాడు. తర్వాత తండ్రి గురువు వద్దకెళ్లి, ‘తమరు గడువడిగితే ఏ మంత్రమో ఉపాసించి ప్రయోగిస్తారనుకున్నాను. మామూలు మాట చెప్పడానికి అంత గడువెందుకో నాకర్థం కాలేదు’ అన్నాడు ఆశ్చర్యంగా. గురువు నవ్వి, ‘సోముకున్న అలవాటే నాకూ ఉంది. మానుకోమని వాడికి చెప్పాలంటే ముందు నేనా అలవాటు మానుకోవాలి. అందుకు వారం రోజులు సరిపోతుందనుకున్నాను. చాలలేదు. అందుకే మరో నాలుగు రోజులు గడువడిగాను. ఉపదేశార్హతకోసమే నేను నిన్ను గడువడిగాను’ అని సోము తండ్రి సందేహం తీర్చాడు.  

నీతి వాక్యం 2: లోపాన్ని నిరసించక అందులో కూడా ప్రయోజనాన్ని వెదకాలి.

నీతి పాఠం: కుంటివాడైన శ్యాము దగ్గిర రకరకాల బొమ్మలున్నాయి. వాటితో ఆడుకుందామని రాము, సోములను పిలిచాడు. సోము కుంటివాడితో స్నేహమేమిటని హేళన చేసాడు. రాము సరేనని ఆ బొమ్మలతో ఆడుకుని తను సంతోషించి శ్యాముని కూడా సంతోషపెట్టాడు. 

నీతి కథ: ఒక రైతు చెరువునుంచి కావడితో ఇంటికి నీళ్లు మోసుకొచ్చేవాడు. రెండుకుండల్లో ఒకటి ఓటిది కావడంతో దారిలో సగం పైగా నీళ్లు వలికిపోయేవి. అందుకని రైతు ఎక్కువమార్లు తిరగాల్సొచ్చేది. జాలిపడ్డ ఓటి కుండ, ‘నన్ను మార్చి మంచి కుండని తెచ్చుకో’ అంది. రైతు నవ్వి ఓటికుండకి నీళ్లు కారుతున్న ఆ పక్క చూపిస్తే ఆ నేల రకరకాల రంగుల పూల మొక్కలతో పులకరించిపోతోంది. కుండని చూసి ఆ పూలన్నీ సంతోషంగా ఊగుతున్నాయి. పగులులేని కుండ పక్క నేల బీటలు వారి ఉంది. ‘మంచి కుండ మా ఇంటి అవసరాలే తీరుస్తోంది. నీ నీటితో విరిసిన ఈ పూలమొక్కలతో ఊరందరి పూల అవసరాలూ తీరుతున్నాయి’ అన్నాడు రైతు ఓటి కుండతో. 

నీతి వాక్యం 3: ఇతరుల వ్యాఖ్యలతో నిమిత్తం లేకుండా నమ్మినది ఆచరించాలి.

నీతి పాఠం: పరీక్షలొచ్చాయని రాము రాత్రీ పగలూ చదువుతున్నాడు. ఆటలకు రావడం లేదని స్నేహితులు గేలిచేసినా పట్టించుకోలేదు. కబుర్లు చెప్పమని చెల్లి గోలపెట్టినా వినలేదు. చివరకు మంచి మార్కులతో ప్యాసయ్యాడు. సోము స్నేహితులు పిలిస్తే చదువు మాని ఆటలకు వెళ్లాడు. చెల్లి అడిగిందని చదువుమాని కథలు చెప్పాడు. చివరకు పరీక్షలో ఫెయిలయ్యాడు.

నీతి కథ: ఒక ఊళ్లో భిక్షాటనతో పొట్ట పోసుకునే యోగి ఉన్నాడు. గ్రామస్థులాయనకు ఎంతో గౌరవంగా భిక్ష వేసేవారు. ఒక తాగుబోతుమాత్రం ఒకరోజాయన్ను హేళన చేస్తూ, ‘నా దగ్గిర మద్యముంది. భిక్షగా స్వీకరిస్తావా?’ అన్నాడు.  యోగి సరేనని దోసిలి పట్టి వాడిచ్చిన మద్యం పుచ్చుకుని వెళ్లాడు. యోగి మద్యం  పుచ్చుకున్నాడని తెలిసి గ్రామస్థులాయన్ను ఏవగించుకున్నారు. యోగికిప్పుడు భిక్ష దొరకడం కష్టంగా ఉన్నది. ఒకరోజాయన స్వర్ణుడనే బంగారపు పనివాడి ఇంటిముందాగి భిక్ష కోరితే అతడు నిరసనగా, ‘మద్యం పుచ్చుకున్నాక కూడా భిక్షకోసం ఊరంతా తిరగడానికి సిగ్గుగా లేదా?’ అన్నాడు. ‘భిక్షకొచ్చేక ఎవరేమిస్తే అది తీసుకుంటాను. ఇచ్చేవాడికి లేని సిగ్గు నాకెందుకు?’ అన్నాడు యోగి. స్వర్ణుడికి చిరాకేసింది. తన కొలిమిలో కరిగి మరుగుతున్న బంగారం ద్రవాన్ని చూపించి, ‘ఇది కూడా మద్యం పుచ్చుకున్నట్లే భిక్షగా పుచ్చుకోగలవా?’ అన్నాడు. యోగి నవ్వి దోసిలి పట్టాడు. స్వర్ణుడు కొలిమిలోని గిన్నెని పట్టకారుతో పట్టి తీసి సలసల మరుగుతున్న ద్రవాన్ని యోగి దోసిట్లో పోసాడు. ఆయన దాన్ని తీర్థంలా పుచ్చుకుని అక్కణ్ణించి వెళ్లిపోయాడు. ఆయనకేం కాకపోవడంతో తెల్లబోయిన స్వర్ణుడు అప్రయత్నంగా ఆయనకి నమస్కరించాడు. గ్రామంలో యోగికి మళ్లీ గౌరవం పెరిగింది. యోగి మాత్రం ఎప్పటిలాగే భిక్షకు వెడుతున్నాడు.

ఈ మూడు ఉదాహరణల సహకారంతో ముందుదహరించిన రాము-సోముల సెల్‌ఫోన్‌ నీతిపాఠాన్ని నీతికథగా మార్చి వ్రాయడం అభ్యాసం చేసి చూడండి. పిల్లల నీతికథలు వ్రాసే దారిలో ఉంటారు.

పిల్లల కథలకు సంబంధించిన మరిన్ని కుతూహల విషయాలను వచ్చే నెల చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (ఆగస్ట్‌ 2008)

‘ఎదుటి మనిషికి చెప్పేటందుకే నీతులు ఉన్నాయి’ అన్నారు సినీకవి ఆత్రేయ. అదలాగుంచితే – నీతుల విషయంలో చెప్పేవారికున్న ఉత్సాహం వినేవారికి ఉండదు. పిల్లల విషయంలో అది మరింత నిజం కాబట్టి పిల్లల కథలు వ్రాసేవారు – నీతిని దృష్టిలో ఉంచుకున్నా – కథనానికి ఆసక్తికరమైన ఇతివృత్తాలు, పాత్రలు తీసుకోవాలి.

ఉదాహరణకి రామాయణంలోని నీతిబోధనల్ని యధాతథంగా చెబితే చాలామంది పిల్లలు ఆసక్తిగా వినరు. అందుకని మనమేంచేస్తే గొప్పవాళ్లమౌతామో అన్న అంశాన్ని మార్చి – ఏంచేసి రాముడు గొప్పవాడయ్యాడో చెప్పాలి. మనమేంచేస్తే చెడ్డవాళ్లమౌతామో కాక – ఏంచేసి రావణుడు చెడ్డవాడయ్యాడో చెప్పాలి. అప్పుడు మంచిచెడ్డల్ని పిల్లలు తమకుతామే విశ్లేషించుకుంటారు.

భోజనానికి ముందూ, బహిర్భూమినుంచి వచ్చేకా కాళ్లు కడుక్కు తీరాలనే సంప్రదాయముండేది మా చిన్నప్పుడు. అలాంటప్పుడు పిల్లలకి సహజమైన హడావుడితో – ఆదరాబాదరాగా కాళ్లు కడుక్కుని వచ్చేవాళ్లం. పెద్దలు కనుక చూస్తే – అలా కాదు, పూర్తిగా, శుభ్రంగా కడుక్కోవాలి, లేకపోతే దరిద్రమని మందలించేవారు. మాకున్న పరిమిత విజ్ఞానంతోనూ, ఆధునిక భావాలతోనూ ఆ మాటలు విశ్లేషించుకుని మనసులో నవ్వుకునేవాళ్లమే తప్ప- పట్టించుకునేవాళ్లం కాదు. ఒకసారి హరికథకి వెడితే – హరిదాసు ‘నల దమయంతి’ కథ చెబుతూ – ఓ ఉదంతం చెప్పారు. నలుణ్ణి సర్వనాశనం చేయడానికి పూనుకున్న కలి పురుషుడు – సకల సద్గుణ సంపన్నుడైన నలుడిలో ప్రవేశించడానికి మార్గం దొరక్క సతమతమౌతున్నాట్ట. ఒకసారి నలుడు కాళ్లు కడుక్కోగా పొరపాటున కొంత పొడి మేర ఉండిపోయిందిట. కలి ఆ పొడిమేర ద్వారా నలుడిలో ప్రవేశించి అతడి ఆలోచనల్ని ప్రభావితం చేసి సర్వనాశనం చేసాడు. ఆ దాసుగారు కథ చెప్పారే తప్ప నీతి చెప్పలేదు. కానీ ఆ నీతి ఇప్పటికీ వెంటాడి ప్రభావితం చేయడం మా సమకాలీనులందరికీ స్వానుభవం.

నీతిబోధ లేకుండా పిల్లలకి పురాణాలనెలా వినిపించాలో చందమామలోని పురాణ కథలు చదివితే తెలుస్తుంది.

పిల్లల కథలు వ్రాయాలనుకునేవారు మన పురాణాల్ని శ్రద్ధగా చదవాలి. అవి మంచిని ప్రబోధిస్తూ, చెడుని నిరసిస్తూ – ఆసక్తికరంగా కొనసాగే రసరమ్య గుళికలు. ఆ కథల్లో విశేషమేమిటంటే మంచి పాత్రల్లో చెడు ఉంటుంది. చెడు పాత్రల్లో మంచి ఉంటుంది. సీతనెత్తుకెళ్లిన రావణుడిలో కూడా పరస్త్రీ వ్యామోహం మినహాయిస్తే మిగతావన్నీ ధీరోదాత్త గుణాలే. వాస్తవ దృక్పథానికీ, కల్పనా చాతుర్యానికీ, చమత్కారానికీ, పాత్రచిత్రణకీ, ఉత్తమ సందేశానికీ – మన పురాణాలకి సాటివచ్చే కల్పనాసాహిత్యం లేదనే చెప్పాలి.

ఉదాహరణకి భారతంలోని కౌశికుడి కథ తీసుకుందాం. అతడో చెట్టుకింద కూర్చుని వేదాధ్యయనం చేస్తుంటే మీద రెట్ట వేసిందో కొంగ. అతడు కోపగించి కొంగని చూస్తే ఆ కోపాగ్నికది బూడిదైపోయింది. అందుకు నొచ్చుకున్నాక భిక్షాటనకు వెళ్లి ఓ ఇంటిముందాగాడతడు. ఆ గృహిణి పతి సేవలయ్యేదాకా అతణ్ణి గుమ్మం బయటే ఉంచింది. అందుకతడామెను కోపంగా చూసాడు. ఆమె చలించలేదు సరికదా – ‘నీ చూపులకి కాలి బూడిదవడానికి నేను కొంగని కాను’ అంది. పతివ్రతా ధర్మం పాటించే ఆమె తనకంటే గొప్పదని గ్రహించిన అతడామెకి శిష్యుడు కావాలనుకున్నాడు. ఆమె అతణ్ణి తనకంటే గొప్పవాడైన కసాయి ధర్మవ్యాధుని వద్దకు పంపింది. మాంసాన్ని అమ్ముకునే ధర్మవ్యాధుడు – అతడంటే ఇష్టం కలక్కపోయినా పతివ్రత మాట తీసేయలేక శిష్యుడిగా స్వీకరించాడు. కౌశికుడి సందేహానికి బదులిస్తూ – ‘మనిషి అవసరాల్ని తీర్చే ఏ వృత్తీ హేయమైనది కాదు. మాంసం అమ్మడం నా వృత్తిధర్మం. అమ్మకపోతేనే ధర్మం తప్పినట్లు’ అని చెప్పాడు. ‘నేనంటే నీకెందుకిష్టంలేదు?’ అనడిగాడు కౌశికుడు. ‘తల్లిదండ్రుల్ని కొలవడం వల్ల నాకీ జ్ఞానం అబ్బింది. నువ్వు తల్లిదండ్రుల్ని ఉపేక్షించి వేదాధ్యయనం చేస్తున్నావు. అది అధర్మం. అందుకే నువ్వు నాకు నచ్చలేదు’ అన్నాడు ధర్మవ్యాధుడు. గుణాల్ని బట్టి ధర్మవ్యాధుడు బ్రాహ్మణుడేనని గుర్తించిన కౌశికుడాయన్నుంచి అనేక ధర్మాలు తెలుసుకుని తర్వాత తల్లిదండ్రుల్ని సేవించుకుందుకు వెళ్లాడు.

ఈ కథని మేము అనేక సందర్భాల్లో ప్రస్తావించి ఉన్నాం. ఇక్కడ దీని ప్రస్తావన ఎందుకంటే – పిల్లల కథలకే కాదు, ఏ తరహా కథలకైనా ఒరవడి ఉన్న గొప్ప కథ ఇది. బాధ్యతలు మరచిన విద్య వ్యర్థమనీ, బాధ్యతా నిర్వహణలో జ్ఞానమున్నదనీ, కులం జన్మత: సిద్ధించేది కాదనీ సందేశాలిచ్చే ఈ కథకి ఆరంభం కౌశికుడి వేదాధ్యయనం. మధ్యలో కొంగ, పతివ్రత, ధర్మవ్యాధుడితో సన్నివేశాలు. ‘నీ చూపులకి కాలి బూడిదవడానికి నేను కొంగని కాను’ అన్న పతివ్రత మాటల్లో పాఠకులకి – ఆ విషయమామెకెలా తెలిసిందా అన్న ఉత్కంఠ రేపే కుతూహలంతో పాటు – పదేపదే తలచుకునే చమత్కారం కూడా ఉంది. ఎన్నో అంశాలని చిన్న సంభాషణలో ఎలా ఇమడ్చవచ్చో సూచించే ఈ కథ అన్ని విధాలా సంపూర్ణం. ఇక పిల్లల కథ విషయానికొస్తే – మహిమలు, అడుగడుగునా ఊహించని సన్నివేశాలు, ఊహకందని వ్యాఖ్యలు, సందేశాన్ని అంతర్లీనం చేసుకున్న అర్థవంతమూ,  ప్రయోజనాత్మకమూ, ఆసక్తికరమూ ఐన కథాంశం – ఈ కథని బాలసాహిత్యానికి ఒరవడి చేస్తాయి. మహాభారతంలోని ఈ కథాంశాన్ని మేమిక్కడ టూకీగా ప్రస్తావించినా ఔత్సాహికులు మూలకథని శ్రద్ధగా అధ్యయనం చేయడం మంచిది. 

పిల్లల కథలకు సంబంధించిన మరిన్ని కుతూహల విషయాలను వచ్చే నెల చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (సెప్టెంబర్‌ 2008)

పిల్లల కథలు రకరకాలు. వాటిలో కేవలం మనోరంజకమై ఆరోగ్యకరమైన వినోదాన్నిచ్చే కథల గురించి ఈ సారి చర్చిద్దాం. ఆ తరహా కథలకి- ఆసక్తికరమైన కథనం, సన్నివేశాలే తప్ప ఆలోచనకి ప్రాధాన్యముండదు. ఉన్నట్లుండి ఒకడికి దారిలో ఓ పొడుగు కాళ్లవాడు కనిపిస్తే – వాడెవరు, అక్కడెందుకున్నాడు అన్నదానికంటే – ఏంచేసాడూ అన్నదే ప్రధానం. అలాంటి కథలు రాజులు, రాణులు, మునులు, మహిమలు, శాపాలు, దేవతలు, దయ్యాలు వగైరాల చుట్టూ తిరుగుతాయి. కల్పనాచాతుర్యం వాటిని రక్తి కట్టిస్తుంది. ఉదాహరణకి భారతంలో శకుంతల కథ తీసుకుందాం.

అడవికి వెళ్లిన దుష్యంత మహారాజు కణ్వమహర్షి ఆశ్రమం చేరుకుని అక్కడ కనిపించిన శకుంతలని తొలిచూపులోనే ప్రేమించి గాంధర్వవివాహం చేసుకుని తిరిగి తన రాజ్యానికి వెళ్లాడు. తర్వాత శకుంతల గర్భవతిగా తన కొలువుకి వస్తే లోకాపవాదుకి భయపడి ఆమె ఎవరో తనకి తెలియదని బుకాయించాడు. అప్పుడు ఆకాశవాణి కలగజేసుకుని శకుంతల పవిత్రతని రూఢి చేస్తే – ఆమెని తన భార్యగా ఏలుకున్నాడు. ఈ కథని కాళిదాసు అభిజ్ఞానశాకుంతలంగా తిరగవ్రాసినప్పుడు చూపించినదే కల్పనాచాతుర్యం. ఆయన చేసిన మార్పులు శ్రద్ధగా గమనించండి. శకుంతల దుష్యంతుణ్ణే స్మరిస్తూ ఆశ్రమానికొచ్చిన మహర్షి దూర్వాసుణ్ణి నిర్లక్ష్యం చేసింది. ఆయన అలిగి, ఆమె స్మరిస్తున్న దుష్యంతుడామెని మర్చిపోగలడని శపించాడు. శకుంతల చెలులు వేడుకున్నమీదట దూర్వాసుడు శాంతుడై – దుష్యంతుడిచ్చిన ఉంగరాన్ని చూపిస్తే ఆయనకామె గుర్తుకొస్తుందని శాపవిమోచనం చెప్పాడు. ఆ తర్వాత రాజు వద్దకు బయల్దేరిన శకుంతల దారిలో ఉంగరాన్ని పోగొట్టుకుంది. దుష్యంతుడామెను తానెరుగనని వెడలగొట్టాడు. కొన్నాళ్లకి శకుంతల పోగొట్టుకున్న ఉంగరం ఓ నీటిలో పడితే – ఆ ఉంగరాన్ని మింగిన చేప ఓ జాలరికి చిక్కింది. చేప కడుపులో ఉంగరం చూసిన జాలరి దాన్ని రాజైన దుష్యంతుడికి చేర్చాడు. అప్పుడు శకుంతల స్ఫురణకిరాగా రాజు ఆమెకోసం విలపించాడు. తర్వాత కొన్నేళ్లకి ఆ ప్రేమికులు కలుసుకున్నారు. అలనాటి ఈ కల్పనాసామర్ధ్యమూ, చాతుర్యమూ – ప్రియుడు ప్రేయసిని అపార్థం చేసుకునే నేటి కథలన్నింటికీ మూలమైంది. ఆ కథలు పిల్లలతోపాటు పెద్దలకీ గొప్ప ఆకర్షణగా మారితే అది వేరే సంగతి.

మహర్షి శాపానికి బదులు మాంత్రికమాయ ప్రధానమైతే – అల్లాఉద్దీన్‌-అద్భుతదీపం, పాతాళభైరవి, బాలనాగమ్మవంటి కథలు తయారౌతాయి. శకుంతల కథలో సన్నివేశాలు పరిస్థితులచే ప్రేరేపితం. ఈ కథల్లో మలుపులు స్వార్థపూరితమైన దుష్టశక్తుల ప్రేరేపణ. చెడుపై మంచి విజయం సాధించడంతో ముగిసే ఈ తరహా రచనలు చేయడానికి కొత్తవనిపించే పాత్రలు, సన్నివేశాలు సృష్టించడంలోనే కల్పనాచాతుర్యం బయటపడుతుంది. ఐతే ఆధునికయుగంలో ఇలాంటి ఇతివృత్తాలు ఎన్నుకున్నప్పుడు – మారుతున్న పరిస్థితుల దృష్ట్యా కొన్ని అదనపు జాగ్రత్తలు అవసరం. పిల్లల ఆలోచనారీతులకి అనుగుణంగా మార్పులు చేయాలి. ఉదాహరణకి కొత్త కథల్లో మహర్షులు అకారణంగా శాపాలివ్వకూడదు. ఇచ్చారో వారూ అందుకు ప్రతిఫలమనుభవించాలి. ఆ విధంగా పిల్లలు మహర్షుల గొప్పతనాన్ని గుర్తించడమే కాక, ఎంత వారలైనా తమకున్న శక్తిని దుర్వినియోగం చేయకూడదన్న సందేశాన్ని అందుకోవాలి. అలాగే దేవతలు దుష్టులకి వరాలు, మంత్రశక్తులు ఇవ్వకూడదు. ఇస్తే వారి అసహాయతకి దారి తీసిన పరిస్థితుల్ని తార్కికంగా వివరించాలి. భక్తులకి వరాలివ్వడమేకాక ప్రపంచంపట్ల బాధ్యత కూడా ఉండడంవల్ల నిగ్రహానుగ్రహాల్లో దేవతలు విచక్షణ చూపాలన్న ఆధునిక దృక్పథం గోచరించాలి.

ఉదాహరణకి మహాభారతంలో పరీక్షిత్తు కథ తీసుకుందాం. ఆయన వేటకని అడవికి వెళ్లి క్షణికావేశంలో శమీకుడనే ముని మెడలో చచ్చిన పాముని వేసి వెళ్లాడు. శమీకుడి కొడుకు శృంగి అది తెలుసుకుని – ఏడు రోజుల్లో తక్షకుడి పాము కాటుకి గురై చావమని పరీక్షిత్తుని శపించాడు. ప్రజారంజకుడైన రాజు చేసిన చిన్న తప్పుకి అంత పెద్ద శాపమివ్వడమెంత తప్పో శమీకుడు శృంగికి వివరిస్తాడు. అది ఆధునిక దృక్పథం. ఏమైతేనేం ఆ శాపం ఫలించి పరీక్షిత్తు చనిపోయాడు. ఆయన కొడుకు జనమేజయుడు పాములన్నింటినీ మట్టు పెట్టాలని సర్పయాగం చేసాడు. ఆ యాగం వెనుక పాములకి తల్లి కద్రువ శాపం కూడా ఉన్నది. కానీ ఆ శాపంలో న్యాయంలేదు. అధర్మం చేయమంటే నిరాకరించినందుకు తల్లి తనయులైన పాముల్ని శపించింది. ఇలాంటి కథని నేటి పిల్లలకోసం వ్రాసేటప్పుడు కొన్ని మార్పులు అవసరం. దుష్ట సర్పాలు కొన్ని నశించాల్సి ఉండి కద్రువ నోట శాపం వెలువడింది. అవి జనమేజయుడి సర్పయాగంలో నశించాయి. సర్పయాగం మధ్యలో ఆగిపోవడానికి కారణం కద్రువ శాపం న్యాయమైనది కాకపోవడం. ఆ విధంగా ధర్మవర్తన కలిగిన పాములు రక్షించబడ్డాయి. ఇదీ ఆధునిక దృక్పథం. 

పిల్లలకోసం వ్రాసేటప్పుడు – మహిమలతో నిండిన భక్తి కథలకు కూడా ఆధునిక దృక్పథం అవసరం. ఉదాహరణకి అజామిళుడి కథ తీసుకుందాం. జీవితమంతా పాపాలు చేసి మరణశయ్యమీద ఉండగా తనకి ఇష్టమైన కొడుకు నారాయణుణ్ణి ‘నారాయణా!’ అని పిలిస్తే – ఆ నామోచ్చారణకే అతడి పాపాలన్నీ నశించిపోయి నరకార్హతకి బదులు వైకుంఠార్హత కలిగింది. ఎన్నో తప్పులు చేసి అనుకోకుండా చివరి దశలో పుణ్యకార్యం చేసి స్వర్గం చేరుకున్న ఇలాంటి దుష్టుల కథలు మనకి చాలానే ఉన్నాయి. పుణ్యకార్య ఫలితాన్ని నొక్కించే ఈ కథలు పిల్లలమీద దుష్ప్రభావం చూపే అవకాశముంది. మున్ముందెప్పుడో ఒక్క పుణ్యకార్యం చేసి పాపాలన్నీ పోగొట్టుకునే అవకాశముంది కాబట్టి – ప్రస్తుతానికి పాపకార్యాలు చేయొచ్చునన్న ఆలోచన పిల్లల్లో మొలకెత్తడం ప్రమాదకరం. ఇందాకటి కథలో అజామిళుడు, ‘పూర్వజన్మ సుకృతంవల్ల అవసానదశలో నారాయణా అనగల్గాను’ అని గ్రహించి, చేసిన పాపాలకి పశ్చాత్తాపం చెందుతాడు. అది పిల్లలకి నొక్కి చెప్పాల్సిన ఆధునిక దృక్పథం. చివరి దశలో పుణ్యకార్యం చేసే అవకాశం అందరికీ రాదనీ, మనకి పూర్వజన్మసుకృతముందో లేదో తెలియదు కాబట్టి పాపకార్యాలు చేయకపోవడం మేలన్న అభిప్రాయం పిల్లల్లో నాటుకునేలా కథనం కొనసాగాలి.

గతంలో చందమామలో వచ్చిన ఓ భక్తికథలో – శివలింగానికి కోటి బిందెల నీళ్లతో అభిషేకం చేస్తే ఆష్టైశ్వర్యాలూ లభిస్తాయని ఓ పేదవాడికి తెలిసింది. వాడు ఒకటి తక్కువగా కోటి బిందెల నీళ్లతో అభిషేకం చేసినా పరిస్థితిలో ఏ మార్పూ లేదు. విసిగిపోయి చిట్టచివరి బిందెని నేలనేసి కొడతాడు. అప్పుడు శివుడు ప్రత్యక్షమై, ‘ఇంతకాలం ఆగినవాడివి ఇంకొక్క బిందెకోసం ఆగలేకపోయావు. అది నీ దురదృష్టం. మళ్లీ కోటి బిందెల నీళ్లతో అభిషేకం చేస్తేనే నీకు సత్ఫలితం కలుగుతుంది’ అంటాడు. ఈ కథలో భక్తి, ముక్తిలతో పాటు – తలపెట్టిన కార్యం ముగిసేదాకా ఫలితాన్నాశించకుండా ఓర్పు వహించాలన్న సందేశం గొప్పది.   

పిశాచాలు, దయ్యాలు పాత్రలుగా వచ్చే కథలు పిల్లలకి చాలా ఇష్టం. మేము చిన్నప్పుడు చదివిన ఓ కథలో భయం తెలియని ఓ మనిషి ఉంటాడు. తనకి భయమంటే తెలియజెప్పినవాళ్లనే పెళ్లి చేసుకోవాలనుకుంటాడు వాడు. భయంకరాకారుడు కనిపించినా, సమాధిలోంచి చేయి లేచినా చలించని వాడికి – వళ్లు జలదరింపజేస్తూనే నవ్వు పుట్టించే అలాంటి మరికొన్ని అనుభవాలు ఎదురౌతాయి. ఒకసారి ఏమరుపాటున ఉండగా, ఉన్నట్లుండి చిన్న పిట్ట తనమీదకు వస్తే భయపడతాడు వాడు. తనకి భయమంటే తెలిసేలా ఆ ఏర్పాటు చేసిన అమ్మాయిని వాడు పెళ్లి చేసుకుంటాడు. ఈ కథలోని చమత్కారం కలకాలం ఆకట్టుకుంటుంది. ఇలాంటిదే మరో చందమామ కథలో కనిపించని ఓ దయ్యం ఇంటి పనులన్నీ చేసేస్తూంటుంది. అందుకు సంతోషించడానికి బదులు భయపడ్డ ఇంటివాళ్లు ఇల్లు మారిపోతారు. సామానంతా కొత్తింటికి మార్చి రుబ్బురోలొకటి మర్చిపోతారు. రాత్రికి రాత్రి ఆ రోటిని అక్కడికి చేరుస్తుంది దయ్యం. అంత ఉపకారబుద్ధిగల దెయ్యానికి భయపడినందుకా ఇంటివాళ్లు నొచ్చుకుంటారు. కలకాలం గుర్తుండిపోయే మంచిదయ్యం కథ ఇది.

ఇక పిశాచాల పాత్రలతో – చమత్కారం, ఆసక్తి పుట్టించే గొప్ప కల్పనాచాతుర్యాన్ని స్వంతం చేసుకున్నవారు మాచిరాజు కామేశ్వరరావు. వారి ‘చందమామ కథలు’ సంపుటి – ఔత్సాహికులు తప్పక చదవాలి.

వినోదంతో పాటు – ఆలోచింపజేస్తూ, తెలివికి పదును పెట్టే పిల్లల కథల గురించి వచ్చే నెల చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (అక్టోబర్‌ 2008)

వినోదాన్నివ్వడంతో పాటు – ఆలోచింపజేస్తూ, తెలివికి పదును పెట్టే పిల్లల కథలు పంచతంత్రం నిండా ఉన్నాయి. ఉదాహరణకి ఆషాఢభూతి కథ. కూడబెట్టిన బంగారాన్ని బొంతలో దాచి దాన్ని నిత్యం తనవద్దనే ఉంచుకునే గురువొకడుంటాడా కథలో. ఆ బొంత కాజేయడానికి ఆయనవద్ద శిష్యుడిగా జేరతాడొకడు. నమ్మకం పుట్టించే పనులెన్ని చేసినా గురువు వాడికి బొంతని మాత్రమివ్వడు. ఒకసారి ఓ గృహస్థు ఇంట్లో ఆతిథ్యం పొంది వెడుతుండగా – తన బట్టకి పూచికముల్లు అంటుకుందనీ, పరాయివాళ్ల పూచికముల్లైనా తీసుకోకూడదు కాబట్టి ఇచ్చి వస్తానంటాడు శిష్యుడు. దాంతో గురువుకి వాడిమీద నమ్మకం పెరిగిపోయి తన బొంతని వాడి చేతికిస్తాడు. శిష్యుడా బొంతతో ఉడాయిస్తాడు. చదువుకుందుకు చమత్కారమున్న ఈ కథలో – మోసం చేయడానికి ఉపాయంతోపాటు, మోసగాళ్ల గురించిన హెచ్చరిక కూడా ఉంది. ఇలాంటి కథలు వ్రాయడానికి రచయితలో సృజనాత్మకశక్తి అవసరం. చదువుతున్నంతసేపూ ఈ కథలు పాఠకుల్ని ఆలోచింపజేస్తూనే ఉంటాయి.

కథాంశాన్నివ్వకున్నా పాఠకుల సౌకర్యార్థం ఇలాంటివే మరికొన్ని కథల్నిక్కడ ప్రస్తావిస్తున్నాం.

పంచతంత్రంలోనిదే మరో కథలో – వలలో చిక్కిన లేడిని రక్షించడానికి – దాని స్నేహితులైన కాకి, ఎలుక పన్నిన ఉపాయం పాఠకుల్ని అలరిస్తుంది. డాన్‌ క్విక్‌ సెట్‌ నవల్లో శాంకోపాంజా తీర్పు, అరేబియన్‌ నైట్సు కథల్లో ‘మాయదారి ముసలిది’ (చందమామ పాత సంచికల్లో కనిపిస్తుంది) వగైరాలూ ఇలాంటివే. 1950-60ల మధ్యలో వచ్చిన చందమామలోని ‘గజదొంగ’ కథ ఇప్పటికీ మేము మరువలేకపోవడానికి కారణం – అందులో గజదొంగ పన్నిన ఉపాయాలే. ఎటొచ్చీ ఈ కథల్లో ఎక్కువగా మోసగాళ్లే కథానాయకులు. కానీ మోసగాళ్లనే తప్ప మోసాన్ని సమర్థించకపోవడం ఈ కథల ప్రత్యేకత. కొత్తగా కథలు వ్రాసేవాళ్లీ విషయం గుర్తించాలి. స్వప్రయోజనానికి కాక ఒక మోసగాడికి బుద్ధి చెప్పాలనో లేక అసహాయులకి సాయపడాలనో చేసే మోసం గురించి గొప్పగా చెప్పినా తప్పులేదు. మోసగాళ్లని సమర్థించేముందు వారి మోసంలో పరోపకారం, గుణపాఠం ముఖ్యాంశాలు చేయడం తప్పనిసరి.

గుణపాఠానికి ఉదాహరణగా ఓ కథాంశం. ఒకడు పొరుగువాడి దగ్గిర బూరెల మూకుడు ఎరువు తీసుకుని తిరిగిచ్చేటప్పుడు దాంట్లో మరో చిన్న బూరెల మూకుడు పెట్టి ఇస్తాడు. అదేమని అడిగిన పొరుగువాడికి, మూకుడు పిల్లని పెట్టిందేమో అంటే, వాడు తృప్తిపడి ఊరుకున్నాడు. కొన్నాళ్ల తర్వాత వాడు మళ్లీ బూరెలమూకుడు ఎరువడిగితే సంతోషంగా ఇచ్చాడు. కానీ – ఈసారి మూకుడు ఎప్పటికీ తిరిగిరాలేదు. అదేమంటే బూరెల మూకుడు చనిపోయిందన్నాడు తీసుకున్నవాడు. మూకుడుకి చావేమిటని నిలదీస్తే, ‘పిల్లల్ని కన్న మూకుడు చనిపోవడం ఆశ్చర్యమా?’ అంటాడు తీసుకున్నవాడు. తనకి కలిసొచ్చినప్పుడు అసాధ్యాన్ని సాధ్యమని ఒప్పుకున్నవాడికి – ఏదో రోజున భంగపాటు తప్పదన్న సారాంశంవల్ల ఈ కథకి నిండుతనమొచ్చింది.

కొన్ని పిల్లల కథల్లో అదృష్టం మేలు చేసి అసమర్థులు గొప్పవాళ్లౌతూంటారు. ఉదాహరణకి మిడతంభొట్లు కథలో- అతడేంచేసినా కలిసొచ్చి శాస్త్రం తెలియకపోయినా గొప్ప జ్యోతిష్కుడన్న పేరొచ్చింది. చదువుకుందుకు ఎంతో బాగుండే ఇలాంటి కథలు అదృష్టంతోనే ముగిసిపోకూడదు. మేము చందమామలో ప్రచురించిన ఈ తరహా కథ చివర్లో – అసమర్థుడైన ఓ అదృష్టవంతుడు అంతవరకూ తను పొందిన లాభానికి తృప్తిపడి – ఆపైన దురదృష్టవశాత్తూ తన శక్తులన్నీ పోయినట్లు అందర్నీ నమ్మించి సుఖంగా జీవిస్తాడు. మరో కథలో – అదృష్టంవల్ల ప్రయోజనం పొందుతూనే, చాటుగా ఆయా విద్యల్లో ప్రావీణ్యం సంపాదించి – తన్ననుమానించిన ప్రత్యర్థుల్ని నివ్వెరపరుస్తాడు. కేవలం అదృష్టాన్నే నమ్ముకున్నవాడి ప్రగతి తాత్కాలికమన్న హెచ్చరిక ఈ కథలకి అవసరమని రచయితలు మర్చిపోకూడదు.

హాస్య కథల విషయానికొస్తే – అవి మనిషికున్న అవకరాల్నీ, తెలివిలేమినీ చిన్నబుచ్చేవిగా ఉండకూడదు. ఆశాపాతకుల్నీ, స్వార్థపరుల్నీ, దుష్టుల్నీ చిన్నబుచ్చే హాస్యం మేలైనది కాకపోయినా తప్పనిపించుకోదు. వ్యక్తుల్ని చిన్నబుచ్చడానికి కాక, సన్నివేశాలకి పరిమితమైన హాస్యం శ్రేష్ఠమైనది. కొసమెరుపు హాస్య కథకి అందమిచ్చి కలకాలం గుర్తుండేలా చేస్తుంది. ఉదాహరణకి ఓ చిన్న కథ. పెరట్లో తవ్వకానికి గునపం అవసరమై – రామయ్య తన కొడుకుని కృష్ణయ్య ఇంటికి పంపాడు. కృష్ణయ్య ఇవ్వనన్నాడు. రామయ్య కొడుకుతో, ‘అంతా కృష్ణయ్య పిసినారితనం కానీ మన పెరట్లో వాడకానికిచ్చినంత మాత్రాన వాడి గునపమేమైనా అరిగిపోతుందా, తరిగిపోతుందా? పోనీలే, ఏంచేస్తాం- ఇంట్లోకెళ్లి మన గునపమే తీసుకురా’ అంటాడు. అదీ కొసమెరుపంటే.

వచ్చే నెల సాంఘిక, రాజకీయ అంశాలని పిల్లల కథలుగా మార్చే తీరు చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (నవంబర్‌ 2008)

జానపద, పౌరాణిక కథల్లో ఎంత గొప్ప సందేశమున్నా – పిల్లలు అందులోని వినోదానికే ప్రాధాన్యమిస్తారు. అందుకు కారణం ఆ పాత్రలు తమ కాలానికి చెందకపోవడం. ఉదాహరణకి అబద్ధం చెప్పకూడదన్న సందేశానికి హరిశ్చంద్రుడి కథ తీసుకుందాం.

హరిశ్చంద్రుడు – పట్టాభిషేక సమయంలో, ప్రజాసంక్షేమానికే ప్రాధాన్యమిస్తాననే రాజుల రివాజుని పాటించే ఉండాలి. కానీ ఆయన రాజ్యాన్ని తన సంపదలా భావించి – ప్రజాసంక్షేమం గురించిన ఆలోచన లేకుండా – వ్యక్తిగతంగా తాను విశ్వామిత్రుడికిచ్చిన మాట నిలబెట్టుకోవడమే ప్రధానంగా భావించి – రాజ్యాన్ని విశ్వామిత్రుడికి ధారపోసాడు. అంటే ఆయన విశ్వామిత్రుడికి సంబంధించినంతవరకే సత్యసంధుడు. హిందూ సంప్రదాయం ప్రకారం ధర్మార్థకామమోక్షాదుల్లో – దేనికోసమూ విడువను (నాతి చరామి) అని చెప్పి వివాహమాడిన చంద్రమతిని – తన అప్పు తీర్చడంకోసం కాలకౌశికునికి అమ్మడమూ సత్యసంధత కాదు. ఈ విషయాలలా ఉంచితే – ఆయనకున్న అప్పు సామాన్యమైనదా? బలిష్టుడొకడు ఏనుగుమీద ఎక్కి ఒక నాణేన్ని పైకి విసిరితే – అదెంత ఎత్తుకి వెడుతుందో అంతెత్తు ధనరాశులు బాకీ పడ్డాడాయన. రాజ్యం పోగొట్టుకున్న తను ఆ బాకీ తీర్చడానికి మరేదైనా మార్గమాలోచించేడా ఆయన? చంద్రమతికీ, హరిశ్చంద్రుడికీ అంత విలువ కట్టగలిగిన కాలకౌశికుడు, వీరబాహువు లభించకపోతే – ఆయన నిజాయితీ ఏమయ్యేది?

హరిశ్చంద్రుడి కథ పిల్లల కథ కాదు. జాతికి ధర్మసూత్రాలు అందజేసే వేదాంతమది. మనకి తోచే ప్రతి ప్రశ్నకీ దీటుగా బదులివ్వగల మహాపండితుల కృషి ఫలితమా కథ. అందుకే మనమా కథని పిల్లలకి చెప్పేటప్పుడు – సత్యసంధతని ఆదర్శం చేసుకున్న హరిశ్చంద్రుడి వ్యక్తిత్వానికిచ్చిన ప్రాధాన్యం వాస్తవదృక్పథానికివ్వం. పాత్రల కాలాన్ని బట్టి పిల్లలూ అంత లోతుగా ఆలోచించరు. అందువల్ల ఎక్కడో మహాత్ములని తప్ప ఆ కథ ఆదర్శపరంగా ప్రభావితుల్నీ చెయ్యదు. అదే కథని సాంఘికపరంగా చెబితే పిల్లల్లో ఎన్నో ప్రశ్నలు పుట్టుకొస్తాయి. ఎందుకంటే వాళ్లు పాత్రల్ని సమకాలీనంగా అన్వయించుకుంటారు. పిల్లలకోసం సాంఘిక కథలు వ్రాసేవారు ఈ విషయాన్ని గుర్తుంచుకుని తర్కానికి ప్రాధాన్యమివ్వాలి. లేత వయసులో సమకాలీన కథాంశాన్ని తర్కంతో జతపర్చడానికి అలవాటుపడ్డ పిల్లలు భావిలో ఆదర్శపౌరులు కాగలరనడంలో సందేహం లేదు. ఉదాహరణగా ఆంధ్రజ్యోతి దినపత్రిక లిటిల్స్‌లో వచ్చిన మా కథ సారాంశాన్ని క్లుప్తంగా ప్రస్తావిస్తున్నాం. 

చెయ్యెత్తుమనిషి వెంకట్రావు, పీలగాఉండే సుబ్బారావు ఏడోతరగతినుంచి స్నేహితులు. వెంకట్రావుకి జ్ఞాపకశక్తి తక్కువ, ధైర్యమూ కోపమూ ఎక్కువ. సుబ్బారావుకి రివర్స్‌. క్లాసులో ఉత్తపుణ్యాన సుబ్బారావుని ఏడిపించేవారు – వెంకట్రావుకి భయపడి మానేసారు. ఇచ్చినా పుచ్చుకున్నా అట్టే మరిచిపోయే వెంకట్రావుకి సుబ్బారావు సాక్ష్యం తరచుగా అవసరపడేది. వెంకట్రావుకి సుబ్బారావు నిజాయితీమీద నమ్మకం.

ఒకసారి సుబ్బారావు ఎవరినో ఓ పుస్తకం అడిగి తెచ్చుకున్నాడు. దాన్ని అడిగి తీసుకున్న వెంకట్రావు తనింట్లో ఎక్కడోపెట్టి మర్చిపోయాడు. ముందు పుస్తకం కొని ఇచ్చేస్తానన్నాడు. దాని ఖరీదు వంద రూపాయలని తెలిసేక మాత్రం – పుస్తకం వెనక్కిచ్చేసానని బుకాయించాడు. సుబ్బారావుకి కోపమొచ్చి, ‘చదివిందే చదివినా అత్తిసరు మార్కులతో పాసయ్యే పరమశుంఠవి. నీ మరుపు సంగతి తెలియందెవరికి? పెద్దయ్యేక ఏమౌతావోనని మీ అమ్మానాన్నా బెంగెట్టుకున్నారు కానీ ఇప్పటికే నువ్వోపెద్ద స్కౌండ్రల్‌వి’ అన్నాడు. మర్నాడు వెంకట్రావుకి పుస్తకం దొరికింది. సుబ్బారావుకి తిరిగిచ్చేసి సారీ చెప్పి – తర్వాతనుంచి మాట్లాడ్డం మానేసాడు. సుబ్బారావు జరిగింది తల్లికి చెబితే, ‘వెంకట్రావు కోపిష్టి ఐనా నీతో పరుషంగా మాట్లాడలేదు. తర్వాత బుకాయించినందుకు సారీ కూడా చెప్పాడు. నీకు సహనం ఎక్కువైనా అతణ్ణి పరమశుంఠ, స్కౌండ్రల్‌ అని నోరుజారావు. తప్పు నీదే’ అని గట్టిగా మందలించింది. సుబ్బారావు వెంకట్రావుకి సారీ చెప్పాడు. వాళ్ల స్నేహం పునరుద్ధరింపబడింది. పదోతరగతి తర్వాత వాళ్లు విడిపోయారు.

మరుపు కారణంగా వెంకట్రావుకు దేనిలోనూ రాణించలేదు. తెలివి, చురుకుతనం, జ్ఞాపకశక్తి బాగా ఉన్న మరదలు విమల అతణ్ణి ఇష్టపడి పెళ్లి చేసుకున్నాక – వాళ్లిద్దరూ వ్యాపారం ప్రారంభించి పదేళ్లలో అంతర్జాతీయఖ్యాతినార్జిస్తే – అమెరికాలో ఓ ప్రముఖ తెలుగుసంస్థ వాళ్లనాహ్వానించి సన్మానించింది. వేదికపై వెంకట్రావు, ‘మహావీరుడు కర్ణుడికిలాగే నాకూ మరుపు శాపం. నా భార్య ఆ శాపానికి విరుగుడు కాబట్టే ఇప్పుడు మేమింత వాళ్లమయ్యాం. మీలో ఎవరైనా మరుపును పోగొట్టే మందును కనిపెట్టండి. అందుకయ్యే ఖర్చంతా మా కంపెనీ భరిస్తుంది’ అని అప్పటికీ తనని బాధిస్తున్న మరుపుజబ్బు గురించి బాధ పడ్డాడు.

అప్పటికి అమెరికాలో ప్రొఫెసరుగా ఉంటున్న సుబ్బారావు ఆ సన్మానసభకు వెళ్లి వెంకట్రావుని గుర్తించాడు. వెళ్లి కలుసుకుని, ‘గుర్తున్నానా?’ అనడిగితే – అతడు నవ్వి, ‘ఏడోతరగతిలో నన్ను పరమశుంఠ, స్కౌండ్రల్‌ అన్నావు. ఎవర్ని మరిచినా నిన్నెలా మరిచిపోతాను?’ అన్నాడు.

జ్ఞాపకశక్తి లేక జీవితంలో ఎంతో నష్టపోయిన వెంకట్రావు తనన్న మాటలు మాత్రం మరువలేదని తెలిసిన సుబ్బారావు దెబ్బతిని – నోరుజారడమెంత పెద్దతప్పో అర్థం చేసుకున్నాడు. సుబ్బారావు తప్పుచేసి తెలుసుకున్న విషయం తప్పుచేయకుండా తెలుసుకుంటారనే ఈ కథ!

చిన్నప్పుడు చదివిన బాల మాసపత్రికలోని సమకాలీన సాంఘిక కథలు ఈ తరహాలో ఉండి మాపై చూపిన ప్రభావం – ‘మరపు లేమికి’ మరో కోణం. పాత బాల సంచికలు దొరకని వారి సౌలభ్యంకోసం వాహినీ బుక్‌ ట్రస్ట్‌ వెలువరించిన ‘బాల- విహంగవీక్షణం’ పుస్తకం- బాల సాహితీకారులకి అవశ్యం పఠనీయం.

వచ్చే నెల రాజకీయ అంశాలని పిల్లల కథలుగా మార్చే తీరు చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (డిసెంబర్‌ 2008)

పిల్లలకి రాజకీయపరిజ్ఞానం అవసరం. అలాగని రాజకీయాల్ని యథాతథంగా వివరిస్తే పిల్లల మనసులు కలుషితమయ్యే ప్రమాదముంది. అందుకే కథలు. వాటికోసం పిల్లల్ని ఆకర్షించే పాత్రలు, సంఘటనలు సృష్టించాలి. ఆకట్టుకునే కథనం కావాలి. మెదడుకి పదునుపెట్టే ఆలోచన, అలరించే చమత్కారం జతపడాలి. కథ విన్నాక తెలియనివారికి ఇతరులతో పంచుకోవాలనిపించాలి. తెలిసినవారు సమకాలీన రాజకీయాలతో అన్వయించుకోగలగాలి. ఉదాహరణకి ముళ్లపూడి వెంకటరమణ ‘రాజకీయ బేతాళ పంచవింశతిక’. పిల్లలకి ఉద్దేశించకపోయినా – ఆ గొప్ప వ్యంగ్యరచనలో – రాజకీయాల్ని పిల్లలకథలుగా మలిచే ప్రక్రియకి ఎన్నో కిటుకులు లభిస్తాయి. కొద్ది మార్పులతో అద్భుత బాలసాహిత్యంగా మారే అవకాశమున్న ఆ ఉద్గ్రంథంనుంచి మచ్చుకి ఓ కథ:

ప్రజాద్రోహి కథ: చౌదరి ఎన్నికల్లో నెగ్గేక ప్రజలకి ముఖం చాటేసాడు. పబ్లిగ్గా అవినీతికి పాల్పడ్డాడు. దాంతో ఆయన పార్టీ ఇంద్రుడిక్కోపమొచ్చి కొన్నాళ్లు ప్రజలమధ్యకి వెళ్లి వనవాసం చెయ్యమని శపించాడు. వచ్చే ఎన్నికల్లో తనకిక పార్టీ టికెట్టు దొరకదని తెలిసిన చౌదరి – స్వతంత్రుడిగా పోటీచేసి నెగ్గి మంత్రినౌతానని శపథంచేసి – పార్టీ ఇంద్రుడిమీద పంతమున్న పెద్దరెడ్డిని శరణు కోరాడు. నెగ్గడానికి ఎంత డబ్బైనా ఖర్చు పెట్టాలనుకున్నాడు కానీ ప్రజలకాయనంటే బొత్తిగా ఇష్టంలేదు. అందుకని ఆయనమీద పోటీకి దిగిన వాళ్లిద్దరికీ డబ్బిచ్చి నామినేషన్స్‌ విత్‌డ్రా చేయించమన్నాడు రెడ్డి. ఆ ఉపాయం ఫలించి చౌదరి నెగ్గాడు. ఆయనంటే ఇష్టమున్న పేపర్లు ఏకగ్రీవంగా నెగ్గాడన్నాయి. లేనివి పోటీలేకుండా నెగ్గాడన్నాయి. తమకిష్టంలేని వ్యక్తి తమకి ప్రతినిధి అయ్యాడని ప్రజలు నిర్ఘాంతపోయారు. ప్రజాద్రోహి చౌదరి కాదనీ, డబ్బు తీసుకుని నామినేషన్‌ విత్‌డ్రా చేసుకున్నవారే ప్రజాద్రోహులనీ బేతాళుడి నిర్ణయం.  

గతంలో ఆంధ్రపత్రిక వారపత్రికలో ‘ముగ్గురు మూర్ఖులు’ పేరిట ఓ శీర్షికని నిర్వహించేవారు మహేష్‌ అనే గొప్ప రచయిత. అపూర్వమనిపించే ఆ హాస్య వ్యంగ్య రచనల్లో పిల్లల కథలుగా రాణించగలిగే పెద్దల కథలెన్నో ఉన్నాయి. మచ్చుకిక్కడ ఓ కథ.

లక్ష్మణుడి వరం: రాముడు వనవాసం ముగించుకుని వచ్చి తిరిగి అయోధ్యకి రాజయ్యాడు. అప్పుడు హనుమంతుడికి లభించిన కీర్తిప్రతిష్ఠలకి మిగతా వానరులంతా, ‘హనుమంతుడితో సమంగా మేమూ యుద్ధం చేసాం. విజయాలు సాధించాం. ఆయనకంత పేరేమిటి? మేమిలా అనామకులిగా మిగిలిపోవడమేమిటి?’ అని అసూయతో విచారగ్రస్థులయ్యారు. అప్పుడు లక్ష్మణుడు వారిని చేరదీసి, ‘హనుమంతుడికీ మీకూ భేదముంది. ఆయన గొప్ప సంగీత విద్వాంసుడు. మహా పండితుడు. గర్వాతిశయంలేని మహా భక్తుడు. ఆయనకి రాని విద్యలేదు. అన్నీ కాకపోయినా ఆయనకొచ్చిన వాటిలో కొన్నైనా మీరూ అభ్యసించి కృషి, సాధనలతో ప్రతిభావంతులు కండి. మీకూ ఆయనంతటి పేరొచ్చేలా చేస్తాను’ అన్నాడు. కానీ వానరులు కొన్నింటి మాట అటుంచి ఒక్క కళని కూడా అభ్యసించడం తమ వల్లకాదన్నారు. రామరావణ యుద్ధంలో తమకి ఎంతగానో సాయపడిన ఆ వానరుల కోరికని ఉపేక్షించలేక, ‘ఐతే మీరు కలియుగందాకా వేచి ఉండాలి. అప్పుడు మీరు భూలోకంలో భారతదేశంలో సినీనటులు, రాజకీయవాదులుగా పుడతారు. మీకు ఏ కళలోనూ, విద్యలోనూ ప్రవేశం లేకపోయినా – సకల శాస్త్రాలూ, కళలూ, కావ్యాలూ గురించి మాట్లాడొచ్చు. మీరేం మాట్లాడినా దానికెంతో ప్రాచుర్యం లభిస్తుంది’ అని వరమిచ్చాడు లక్ష్మణుడు.

ఇదే తరహాలో కవనశర్మ ‘అమెరికా మజిలీ కథలు’, లేళ్లపల్లి వేంకట లక్ష్మీనారాయణ ‘ఉద్యోగపర్వాలు’, సితార పత్రికలో వచ్చిన యర్రంశెట్టి శాయి సినిమా కథలు, మా ‘పెళ్లయ్యాక చూడు’ – వగైరా పుస్తకాల్లో పిల్లల కథలుగా మలచడానికి అనువైన పెద్దల కథలు కనబడతాయి. ఇక నేరుగా పిల్లల కథలకే వస్తే – మార్క్సిజాన్ని కూడా కలిపి సమకాలీన రాజకీయ కథాంశాల్ని ఎంచుకున్న మా కథలు – చందమామతో సహా ఎన్నో పిల్లల పత్రికల్లో వచ్చాయి. నాస్తిక ప్రభువు, సీతన్న మధ్యవర్తిత్వం, భాషల పుట్టుక, బుజ్జిమేక, రాజుగారి బావమరిది, రాజప్రతినిధి గుఱ్ఱాలు, రాజుగారి సలహాదారు, రాజుగారబ్బాయి, రాజుగారి పోటీలు- వగైరాలనిక్కడ పేరుకి మాత్రమే ప్రస్తావిస్తున్నాం. వివరాలకి మా వెబ్‌సైట్‌ వసుంధర అక్షరజాలం | తెలుగు సాహితీ సుధా కథా వేదిక (vasumdhara.com) సందర్శించి తమ ప్రశ్నలు, వ్యాఖ్యలు పొందుపర్చగలరు. పాఠకుల అవగాహనకోసం ‘బొమ్మరిల్లు’ ప్రచురించిన రెండు కథలనిక్కడ క్లుప్తంగా పరిచయం చేస్తున్నాం.

సానుభూతి మహారాజు: చంద్రసేనుడనే రాజుకి పరిపాలనపట్ల శ్రద్ధ లేదు. పైగా తనెంతో కష్టపడిపోతున్నట్లు సానుభూతి చూపేవారిని కానుకలతో సత్కరిస్తాడు. అలా దేశమంతా ఆయనపట్ల సానుభూతి చూపేవారితో నిండిపోయింది. ఇదే అదనని పొరుగు రాజులు ఆయన దేశంపై దడయాత్రకి సన్నాహాలు మొదలెట్టారు. రాజు కళ్లు తెరిపించడానికి – మంత్రి ఆయన్ని నగర సంచారానికి తీసుకెళ్లాడు. అక్కడ వాళ్లు – ముందు రోజు తగిలిన దెబ్బకి – ఆ రోజు ఏడుస్తున్న ఒకణ్ణి చూసారు. అంతా రాజుకి సానుభూతి చూపడంలో నిమగ్నులై తనని పట్టించుకోకపోవడంవల్ల – నొప్పి తగ్గిపోయినా ఇంకా ఏడుస్తున్నానన్నాడతడు. మరొకడు నిక్షేపంలా ఉన్న తన ఇంటికి మంట పెట్టబోతూ – ఇల్లుపోతేనేం – సానుభూతి లభిస్తుంది కదా అన్నాడు. ఇంకొకడు – సానుభూతి జబ్బు పట్టుకుని దేశక్షేమం పట్టించుకోని రాజుని చంపడానికి కత్తి నూరుతున్నాడు. ఆయన్ని చంపడం ప్రజలకి మేలనీ, తర్వాత తనకి ఉరిశిక్ష పడినా – ప్రజల సానుభూతి లభిస్తుందనీ అతడి నమ్మకం. అప్పుడు రాజుకి జ్ఞానోదయమై ఆయనలో మంత్రి ఆశించిన మార్పు వచ్చింది.

పదవిలో ఉన్నప్పుడు భట్రాజులకి ప్రాధాన్యమిచ్చి బాధ్యతల్ని నిర్లక్ష్యం చేసేవారికి హెచ్చరిక ఈ కథ. చదివినప్పుడు ప్రభావితం చేయడమే కాక చదివేక కలకాలం గుర్తుండిపోగలదు. బొమ్మరిల్లు (సెప్టెంబరు 1997) మాసపత్రికలో వచ్చిన ఈ కథా రచయిత్రి బులుసు పద్మావతి.

ఆస్థాన పరీక్షకుడు: కుబేరదేశపు ఖజానాకి ఆదాయం ఎక్కువే. కానీ ఆ వ్యవహారాలు చూసే సిబ్బంది అంతకంటే ఎక్కువ. కారణం లంచం తీసుకుని ఉద్యోగాలిచ్చే కోశాధికారి న్యాయపాలుడు. అది తెలిసిన మంత్రి ఆ విషయమై రాజుకి నేరుగా ఫిర్యాదు చేయలేక – రాజు కొలువులో చేరిన వారి సామర్థ్యాన్ని పరీక్షించే నిమిత్తం ఆస్థాన పరీక్షకుణ్ణొకణ్ణి నియమించమని రాజుని కోరాడు. రాజు నియమించిన పరీక్షకుడు రెండు రెళ్లెంతని అడిగితే – న్యాయపాలుడి సిబ్బంది ఇరవైమందిలోనూ పన్నెండుమంది చెప్పలేకపోయారు. ఆస్థాన పండితుడు, సైన్యాధిపతి, దుర్గ రక్షకుడు వగైరాల సిబ్బందుల్లో అందరూ సులభంగా ఆ ప్రశ్నకి జవాబు చెప్పగలిగారు. రాజు న్యాయపాలుణ్ణి సంజాయిషీ అడిగితే, ‘పరీక్షకుడు అందర్నీ ఒకే ప్రశ్న వేసాడు. ముందు నా సిబ్బందిని పరీక్షించడంవల్ల మిగతా వారి సిబ్బందులకి – పరీక్షకుడి ప్రశ్న ముందుగా తెలిసిపోయి సిద్ధంగా ఉన్నారు’ అని బదులిచ్చాడు. మిగతా సిబ్బందిని వేరే ప్రశ్న వేయొచ్చుగా అని రాజు పరీక్షకుణ్ణి నిలదీసాడు. కానీ జవాబు తెలిసిన ప్రశ్న అదొక్కటే ఆయనకి. రాణిగారి సిఫారసుమీద ఆయనకి పరీక్షకుడి ఉద్యోగం లభించింది.

మన దేశంలో వివిధరంగాల్లో సామర్ధ్యానికి కాక సిఫారసుకి ప్రాధాన్యమివ్వడాన్ని – బాలల మనసుకి హత్తుకునే చమత్కారంలో ఇమిడ్చిన కథ ఇది. బొమ్మరిల్లు (జూన్‌ 1982)లో వచ్చిన ఈ కథా రచయిత్రి జె. రామలక్ష్మి.

పిల్లలకి ఆరోగ్యకరమైన సాంఘిక, రాజకీయ అవగాహన కలిగించాలి. వారిలో తర్కానికి ప్రాధాన్యమిచ్చే వివేకం ప్రవేశపెట్టాలి. అందుకు సహకరించే బాల సాహిత్యాన్నభిలషిస్తూ – ప్రతిభావంతులకి ఉడతాభక్తి సాయం కాగలదన్న ఆశతో ఆరంభించిన ఈ వ్యాసపరంపర పిల్లల కథలకి సంబంధించినంతవరకూ ముగిసినట్లే!

వచ్చే నెల పిల్లల నవలల గురించి చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (జనవరి 2009)

సినిమాని సాగదీస్తే డెయిలీ సీరియల్‌ అయినట్లు కథని సాగదీస్తే నవల అనుకుంటారు చాలామంది. అందులో కొంత నిజముంది కానీ సాగదీసి విడగొట్టేక – ప్రతి భాగం ఓ కథలా రసపుష్టి నింపుకుంటేనే అది మంచి నవల. ఇతివృత్తానికి సంబంధించినంతవరకూ కథ, నవల ఒకటే అని కొందరనుకుంటారు. పెద్దల నవలల విషయంలో ఈ మాట విలువెంతో మున్ముందు చర్చిద్దాం. పిల్లల నవలల విషయంలో అది చాలా వరకూ నిజం. ఐతే పెంచి వ్రాయడానికి కథలో ఆకర్షణీయమైన పాత్రలు, ఆసక్తికరమైన సంఘటనలు ఉండాలి.

సులభగ్రాహ్యంగా ఉండడానికి అరేబియన్‌ నైట్సులోని ‘అలీబాబా నలబై దొంగలు’, మహాభారతంలోని శకుంతల కథలనిక్కడ చర్చిద్దాం.

మొదటి కథలో ఆలీబాబా మంచివాడు. అతడి అన్న కాసిం చెడ్డవాడు. అనుకోకుండా దొంగల గుహలో నిధిని కనిపెట్టిన ఆలీబాబా అక్కణ్ణించి తనక్కావలసింది తెచ్చుకుని ధనవంతుడయ్యాడు. తమ్ముణ్ణి బలవంతపెట్టి ఆ రహస్యం తెలుసుకున్న కాసిం దొంగల గుహకి వెళ్లి అత్యాశకిపోయి దొంగలకి దొరికిపోయి వారి చేతిలో హతమయ్యాడు. అన్న శవాన్ని ఆలీబాబా తెచ్చుకోవడంతో దొంగలకి తెలిసిపోయింది – మరో వ్యక్తికి కూడా తమ గుహ ఆచూకీ తెలుసునని. దొంగల నాయకుడు ఆలీబాబా ఉనికి తెలుసుకునే ప్రయత్నం చేసాడు. ఆలీబాబా ఇంటి దాసి మారిజానా దొంగలనాయకుడి ప్రయత్నాలన్నీ భంగం చేసింది. ఆమె సాయంతోనే ఆలీబాబా నలబైమంది దొంగల్నీ మట్టుపెట్టాడు.

ఈ కథని చందమామవంటి పుస్తకంలో 3-4 పేజీల కథగా క్లుప్తంగా చెప్పినా ఆసక్తికరంగానే ఉంటుంది. ఐతే ఈ కథలో రసమయమైన పాత్రలు, రసపుష్టినివ్వగల సంఘటనలు ఎన్నో ఉన్నాయి. ఆలీబాబా, కాసిం, దొంగల నాయకుడు, మారిజానా పాత్రల వ్యక్తిత్వాల్ని నిర్ధారించడానికి ఎన్నో సంఘటనల్ని సృష్టించొచ్చు. కాసిం మొండేనికి తలని కలిపి కుట్టిన దర్జీ పాత్రని రసవత్తరంగా తీర్చిదిద్దొచ్చు. ఆలీబాబా ఉనికిని తెలుసుకుందుకు దొంగలు పన్నిన పన్నాగాల్లో తెలివినీ, వాటిని తిప్పికొట్టిన మారిజానా చర్యల్లో చమత్కారాన్నీ పుష్కలంగా ప్రదర్శించొచ్చు. ఎన్నో సన్నివేశాల్ని ఉత్కంఠ రేకెత్తేలా పెంచి వ్రాయొచ్చు. రచయిత సామర్ధ్యాన్నిబట్టి 30నుంచి 300 పేజీల నవలకి దోహదం చేయగల గొప్ప ఇతివృత్తమిది.

ఇక శకుంతల కథకి వస్తే – దుష్యంతుడనే రాజు వేటకి అడవికి వెళ్లి శకుంతల అనే యువతిని చూసి ప్రేమించి గాంధర్వవివాహం చేసుకుంటాడు. శకుంతల తండ్రి కణ్వమహర్షి తీర్థయాత్రలనుంచి తిరిగొచ్చేసరికి శకుంతల గర్భవతి. ఆశ్రమంలోనే ఆమెకి భరతుడనే మగబిడ్డ పుట్టాడు. కొన్నాళ్లకి కణ్వమహర్షి కూతుర్నీ, ఆమె బిడ్డనీ రాజు దగ్గిరకి పంపిస్తే – లోకాపవాదుకి భయపడ్డ దుష్యంతుడామెని గుర్తుపట్టనట్లు నటిస్తాడు. శకుంతల ఎంత చెప్పినా వినిపించుకోడు. ఆకాశవాణి చెప్పేక ఆమెని భార్యగా పరిగ్రహిస్తాడు.

భారతంలోని ఈ కథలో రాజధర్మాలూ, పితృధర్మాలూ వివరించే సూక్తుల్ని మినహాయిస్తే చందమామవంటి పత్రికలో 2 పేజీలకి మించదు. దుష్యంతుడి వేట, శకుంతలా దుష్యంతుల సమాగమం, భరతుడి బాల్య విశేషాలు, దుష్యంతుడి వ్యక్తిత్వం వగైరాలని ఆసక్తికరమైన సంఘటనలతో వివరిస్తే ఈ కథని 30 పేజీల పిల్లల నవలగా వ్రాయొచ్చు. ఐతే కాళిదాస మహాకవి దూర్వాస మహాముని పాత్రని ప్రవేశపెట్టి కథకి రసపుష్టినివ్వడమేకాక దుష్యంతుడి పాత్రకి అదనపు ఔన్నత్యాన్ని ఆపాదించాడు. ఆ కథకి లభించిన ప్రాచుర్యం మహాభారతంలోని కథని వెనక్కి నెట్టిందంటే పాఠకలోకంలో కల్పనాచాతుర్యానికున్న ప్రాధాన్యం తెలుసుకోవచ్చు. దూర్వాసుడి శాపం, శకుంతల ఉంగరాన్ని పోగొట్టుకోవడం, ఆ ఉంగరాన్ని చేప మింగితే ఆ చేపని పట్టిన జాలరిని చేరడం, జాలరి ఉంగరాన్ని రాజుకి చూపగానే ఆయనకి శకుంతల స్ఫురణకి రావడం – అపూర్వమైన కల్పన. నవలగా దీన్ని పెంచి వ్రాసేటప్పుడు శకుంతల చెలికత్తెలు, జాలరి జీవితం, భరతుడి ముచ్చట్లు కథకి అదనపు ఆకర్షణ కాగలవు. కథకుడి సామర్ధ్యాన్నిబట్టి పేజీల పరిమితి ఉంటుంది కానీ ఏ కథనైనా తెగేదాకా సాగదీయకూడదన్న విషయం గుర్తుంచుకోవాలి.

పాత్రచిత్రణ విషయంలో వ్యాఖ్యలకంటే సంఘటనలకే ప్రాధాన్యమిస్తే పిల్లల మనసులకి బాగా హత్తుకుంటుంది. ఆ సంఘటనలు కూడా పిల్లలకి ఆసక్తికరంగా ఉండాలి. ప్రేయసీప్రియుల ప్రేమానుబంధాన్ని శృంగార భాషణలతో కాక సాహసకార్యాలతో ముడిపెట్టాలి. నీతివాక్యాల్ని, ధర్మసూత్రాల్ని ఏకబిగిన కాక సందర్భానుసారంగా కొంచెంకొంచెంగా అందజేయాలి. మనోవిశ్లేషణ పిల్లల అవగాహనకి అందేలా ఉండాలి.

ఇక కథని ఎంతగా పెంచినా, కొత్త సంఘటనలెన్ని కల్పించినా – అడుగడుగునా మూలకథతో అనుబంధం వ్యక్తమౌతూనే ఉండాలితప్ప రామాయణంలో పిడకలవేట అనిపించేలా ఉండకూడదు. మేము చిన్నప్పుడు చదివిన సహస్ర శిరచ్ఛేద అపూర్వ చింతామణి నవల పేజీలు చాలా ఎక్కువైనా ఏక బిగిని చదవాలనిపించేటంత ఆసక్తిగా అనిపించింది. ఇటీవల కాలంలో పెద్దల్నీ పిల్లల్నీ సమంగా అలరించిన పిల్లల నవల ‘హారీ పోటర్‌’ (రచయిత్రి: జె.కె. రౌలింగ్‌) ఏడు పుస్తకాలుగా వచ్చింది. విడిగా కూడా ఏ భాగానికా భాగమే చాలా పెద్దది. ఆంగ్లంలో కాబట్టి చెల్లింది కాని – ప్రస్తుతం తెలుగు పుస్తకాలు చదివే పిల్లలు చాలా తక్కువగా ఉన్నారు. ఇక పుస్తకంలో ఎక్కువ పేజీలైతే అందుకు సమయం వెచ్చించగలవారూ తక్కువే. కాబట్టి అరఠావుసైజు తెల్ల కాగితాలమీద 30-40 పేజీలు మించని నవలలకి ఎక్కువ ఆదరణ ఉండొచ్చనుకుంటున్నాం. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ 100 పేజీలు దాటనివ్వకపోవడం మంచిది.

మేము వ్రాసిన పిల్లల నవలలు కొన్నింటిని బొమ్మరిల్లు పబ్లికేషన్స్‌ వారు చిన్న పుస్తకాలుగా ప్రచురించారు. కొన్ని ఇతర పిల్లల పత్రికల్లో సీరియల్స్‌గా వచ్చాయి. సాంఘిక, జానపద, సైన్స్‌ ఫిక్షన్‌ అంశాలున్న ఆ రచనల వివరాలు, బాల సాహిత్యానికి సంబంధించిన ఇతర కథకుల వివరాలు అంతర్జాలంలో మా వెబ్‌సైట్‌లో పొందుపర్చాము. 

సాహితీ వైద్యంలో బాల సాహిత్యానికి సంబంధించిన చర్చ ఇంతటితో ముగిసింది. వచ్చే నెల సాంఘిక కథల గురించిన చర్చకు శ్రీకారం చుడదాం.

కథా కమామీషూ-1ః కథారచన, ప్రచురణ, శిక్షణ

Posted in కథాజాలం, బాల బండారం, సాహితీ సమాచారం, సాహితీవైద్యం వద్ద 11:29 ఉద. ద్వారా వసుంధర

రచన మాసపత్రిక సౌజన్యంతో

కథలు చదివేవారికి ఉపచారంగా, వ్రాసేవారికి ఉపకరణంగా, వ్రాసినవారికి ఉపయుక్తంగా- సాహితీప్రియులకు ఉపహారంగా ఉండాలన్న భావనతో రచన మాసపత్రికలో సాహితీవైద్యం శీర్షికలో నవంబర్ 2007నుంచి కొన్ని మాసాలు ధారావాహికంగా ప్రచురించిన వ్యాసపరంపర ఇది. అంశాలవారీగా కొన్ని భాగాలుగా విభజించి, తొలిభాగాన్ని ఇక్కడ అందిస్తున్నాంః

కథా కమామీషూ (రచన: నవంబర్‌ 2007)

కథ చదివినా, విన్నా కొందరికి తామూ ఓ కథ వ్రాయాలనిపిస్తుంది. అలా అనిపించిన వారిలో, భర్తృహరి పరిభాష ప్రకారం, ఆరంభింపని నీచులు, ఆరంభించి పరిత్యజించే మధ్యములు, ధృత్యున్నతోత్సాహులై ప్రారబ్దార్థములుజ్జగించక ఆరంభించి కొనసాగే ధీరులు ఉంటారు. ప్రయత్నించేవారందరూ సమర్థులనీ, ప్రయత్నించనివారు అసమర్థులనీ అనుకోలేము కాబట్టి ఈ విభజన సమర్థతకు కాక ప్రయత్నానికి మాత్రమే ప్రాధాన్యమిచ్చిందని గుర్తుంచుకోవాలి. అదీకాక ఒకోసారి – ఏ ప్రయత్నమూ చేయని నీచులు (ఇది నిందా పదం కాదనీ, స్థాయిని చెప్పే పదమనీ మనవి) అదృష్టం, అవకాశం కలిసొచ్చి గొప్ప ఫలితాలు సాధించవచ్చు. మోసం, అన్యాయం జరిగి – ధీరుల ప్రతి ప్రయత్నమూ విఫలం కావచ్చు. ఐతే సమర్థతకు ప్రయత్నం తోడైనప్పుడే సత్ఫలితాలుండగలవని భావించి భర్తృహరి చేసిన ఈ విభజన గమనార్హం. అలా ప్రయత్నించే ఏ తరహా వారితోనైనా- కథారచనకు సంబంధించిన మా పరిమిత జ్ఞానాన్ని పంచుకోవాలన్న ఆశయంతో – సాహితీవైద్యం పాఠకులకోసం ఈ శీర్షికను కొత్తగా ప్రారంభిస్తున్నాం. ఔత్సాహికులు దీన్ని శిక్షణ శిబిరంగా భావించక, విషయగ్రహణం చేసి ప్రయోజనం పొందగలరని మా ఆశ, ఆశయం.

ఇక కథ విషయానికొద్దాం. రచనా ప్రక్రియలో కథకొక విశిష్ట స్థానముంది. కథను అనేకులు అనేక విధాలుగా నిర్వచించినప్పటికీ – కొన్ని పాత్రలు, సంఘటనలు కలిపి – గుర్తుండిపోయేలా చెప్పబడిన ఏ విశేషమైనా కథేనని స్వాభిప్రాయం. అలాంటి విశేషం జోక్‌గా చెప్పినా చివరకు ఒక వాక్యంలో ఇమిడినా అది కథే ఔతుంది.

కథకు అవసరమైన కల్పనాశక్తి ప్రతి మనిషికీ ఉంటుంది. కథలు అల్లలేని మనుషులు అరుదు. అల్లిన కథను ఆకర్షణీయంగా చెప్పడమొక కళ. అది కొందరికి సహజంగా ఉంటుంది. కొందరికి సాధనతో అలవడుతుంది. ఏదేమైనా ఆసక్తికరంగా కథను చెప్పగలగడం కథారచనలో మొదటి మెట్టు.

ఈ మొదటి మెట్టు చేరుకునేందుకు కథకుడికి, మంచి కథను విని రసానుభూతి చెంది, అది కథకుడితో పంచుకోగల, శ్రోతలు ఎంతో అవసరం. వీరిలో కొందరు ముఖప్రీతి కబుర్లు చెప్పేవారుంటారు. కొందరు లోపాలను మాత్రమే ఎంచి కథకుడి ఉత్సాహంపై నీళ్లు చల్లుతారు. వారివల్ల కథకుడి ఎదుగుదల ఆగిపోయి ఎన్నటికీ మొదటి మెట్టునే చేరుకోలేడు. ఏ తీరు తమకు ఆసక్తికరంగా తోచిందో, ఏది విసుగు పుట్టించిందో సవివరంగా చెప్పగల శ్రోతల వల్లనే కథకుడు మొదటి మెట్టు చేరుకోగలడు. ఐతే అందరు శ్రోతలకూ ఆ ఉద్దేశ్యమున్నా అందుకు తగ్గ సామర్థ్యముండదు. నాణ్యమైన శ్రోతలను ఎంచుకోగలగడం కథకుడి ప్రగతికి ఆవశ్యకం.

విచిత్రమేమిటంటే ఆసక్తికరంగా కథలు చెప్పగలిగేవారందరూ కథలు వ్రాయలేరు. ఆసక్తికరంగా కథలు వ్రాసేవారందరూ కథలు చెప్పలేరు. ఇద్దరూ కథకులే ఐనా వ్రాసేవారికే కథకులుగా గుర్తింపు ఉంటుంది. కాబట్టి కథకులు కావాలనుకున్న వారందరూ కథను వ్రాయగలిగి ఉండాలి. చెప్పేవాడికి శ్రోతల్లాగే, వ్రాసేవాడికీ ఎదుగుదలకు నాణ్యమైన పాఠకులను ఎంచుకోగల సామర్ధ్యముండాలి.

చెప్పగలిగి వ్రాయలేనివారు టేపు రికార్డరు లేక వ్రాయసగాడి సాయం తీసుకోవాలి. ఇక కథలు పుట్టేది మనుషుల్లోంచీ వారి మాటల్లోంచీ కాబట్టి- వ్రాసేవాడికి సునిశిత పరిశీలనాశక్తి, శ్రద్ధగా వినే ఓపిక, ఆపైన భాషమీద పట్టు ఎంతో అవసరం. అంతే – కథ మొదలౌతుంది.

కథ అంటే – సాంఘికం కావచ్చు, జానపదం కావచ్చు, క్రైమ్‌ కావచ్చు, శృంగారం కావచ్చు. చిన్న జోక్‌ కావచ్చు, పేజీ కథ కావచ్చు, నవలిక కావచ్చు, నవలే కావచ్చు. సమకాలీన సాహితీ, పత్రికా వాతావరణంలో మాకేర్పడిన అవగాహనతో వివిధ తరహా కథలనూ, వాటిని వ్రాసేందుకు అనుసరణీయమైన మార్గాలనూ రానున్న సంచికల్లో చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (డిసెంబర్‌ 2007)

మన చుట్టూ ఎన్నో విశేషాలు జరుగుతూంటాయి. వాటిని చూసినప్పుడు కలిగిన స్పందనలోంచి పుట్టేదే కథ. ఉదాహరణకు ఒక బోయవాడు తన బాణంతో పక్షిజంటలో ఓ పక్షిని నేల కూల్చాడు. శోకిస్తున్న రెండో పక్షిని ఓ తపస్వి చూసాడు. స్పందనగా వచ్చిన ఆయన నోటిమాటే శ్లోకలక్షణాలు నింపుకుని కవిత్వమైంది. ఆ ఆదిశ్లోకం స్ఫూర్తిగా వ్రాయబడ్డ రామాయణం ఆదికావ్యం. వ్రాసిన వాల్మీకి ఆదికవి. ఆ తర్వాతనుంచి ఆయన స్ఫూర్తితో ఎందరో కథకులు.

రామాయణంతో సామ్యం లేకుండా కొత్త కథను సృష్టించడం ఇప్పటికీ ఇంచుమించు అసాధ్యమని చాలామంది అంటారు. కొత్త కథలకు రామాయణంతో సామ్యం తగ్గించడానికి రచనాసామర్థ్యమొక్కటే చాలదు. రామాయణాన్ని క్షుణ్ణంగా చదవడం కూడా అవసరం. వాల్మీకి తదుపరి కవులు ఇది గ్రహించారనడానికి తార్కాణం – వారు కొత్త కథలు కల్పించినా ప్రతి కథలోనూ రామాయణం ప్రసక్తి ఉండేది. ఆ తర్వాతి కవులకు వాల్మీకితోపాటు వారూ స్ఫూర్తి అయ్యారు.

విజ్ఞానశాస్త్రం పట్ల ఆసక్తితో కొత్తగా పరిశోధనలు ప్రారంభించినవారు, పాతవారి పరిశోధనల గురించి తెలుసుకోవడం రెండు విధాల మేలు చేస్తుంది. ఒకటి పరిశోధనా విధానం తెలుస్తుంది. రెండు మళ్లీ గురుత్వాకర్షణ శక్తి, ఎలక్ట్రిక్‌ బల్బు వంటివి కనిపెట్టాల్సిన అవసరం తప్పుతుంది. ఇది కొత్తగా కథలు వ్రాయాలనుకునేవారికీ వర్తిస్తుంది.

మేమీ శీర్షిక ప్రారంభించిన రచన సంచికలోనే ‘నేను కథలు ఎలా వ్రాస్తాను?’ అనే మకుటం కింద ప్రముఖ రచయితలు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, త్రిపురనేని గోపీచంద్‌ గార్ల అభిప్రాయాలు ప్రచురించబడడం – ఈ శీర్షిక చదివే పాఠకులకూ, ఔత్సాహిక రచయితలకూ ప్రయోజనాత్మకమైన యాదృచ్ఛికం. ఆ అంశాలను కూడా కలుపుకుంటే – ఆలోచనలకు సంబంధించిన కథా రచనలో – ముందుగా భౌతిక అంశాలకూ ప్రాధాన్యమివ్వాలనీ అర్థమౌతుంది.

ఆలోచనలను కథగా మలిచి వ్రాయడానికి ఏకాగ్రత ఉండాలి. కొందరు టీవీ చూస్తూ, పాటలు వింటూ, స్నేహితులతో కబుర్లు చెబుతూ కూడా కథలు వ్రాయగలిగితే – కొందరు ఏకాంతంలో తప్ప డైరీ కూడా వ్రాయలేరు. అలా ఏకాగ్రతకు అవసరమైన వాతావరణం, హంగులు ఎవరికి వారే సమకూర్చుకుని అప్పుడు అంగవిన్యాసం విషయం కూడా ఆలోచించాలి. కథకు అంగవిన్యాసమా అని నవ్వుకోకండి.

ఇంట్లో అటూఇటూ తిరుగుతూ చూసే సినిమాని – సీటింగ్‌ అరేంజ్‌మెంట్‌ బాగుండకపోతే థియేటర్లో చూడలేం. ఎందుకంటే అక్కడ కదలకుండా 2-3 గంటలు కూర్చోవాలి కాబట్టి. ఇంట్లోనైనా ఇష్టమైన టీవీ ప్రోగ్రాం ఎక్కువసేపు చూడాల్సి వస్తే ఇబ్బంది కలిగించని స్థిరమైన పోజు తప్పదు. ఎవరి ఆలోచనలనో వీక్షించడానికే అలాంటి అవసరముంటే – ఇక స్వంత ఆలోచనలను కాగితంమీద పెట్టాలనుకున్నప్పటి మాటేమిటి? అందుకేనేమో – కథ వ్రాయడానికి అంగవిన్యాసం కూడా ముఖ్యమేనంటూ- తను పడుకుని వ్రాస్తానన్నారు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు. తను కూర్చుని వ్రాతబల్ల మీద వ్రాస్తానన్నారు పాలగుమ్మి పద్మరాజు. తను నడుస్తూ వ్రాస్తానని త్రిపురనేని గోపీచంద్‌ అన్నారు కానీ ఆ నడక ఆలోచనల దారిలోనని మనం గ్రహించాలి. ఐతే ఎక్కువసేపు నిరంతరంగా వ్రాయడానికి తమకేది వీలో ఎవరికి వారే నిర్ణయించుకోవాలితప్ప ఒకరిననుసరించి ప్రయోజనముండదు. తప్పు నిర్ణయం తీసుకుంటే శరీరానికి ఇబ్బంది కలిగి మధ్యలో ఆపేయాల్సి వస్తుంది. నిన్న జరిగిన గ్వాలియర్‌ వన్డేలో 101 బంతుల్లో 97 పరుగులు చేసి పాకిస్తాన్‌ బోలర్లను బెంబేలెత్తించిన సచిన్‌ తెండూల్కర్‌ పానీయవిరామం తర్వాత మొదటిబంతికే ఔటై సెంచరీ మిస్‌ కావడానికి ఏకాగ్రత దెబ్బ తినడం కూడా ఒక కారణం. ఆలోచనల ప్రవాహానికి అంగవిన్యాసం కారణంగా అంతరాయం కలిగితే తర్వాత ఆ ప్రవాహం ఏ దారికి మళ్లుతుందో రచయితకే తెలియకపోవచ్చు.

‘నా చెయ్యి ఎంత వేగంగా వ్రాయగలిగితే అంత వేగంగానే వాక్యాలు రూపొందుతాయి’ అన్నారు పద్మరాజు. ఆ వేగాన్ని చేత్తోపాటు వ్రాసే సాధనమూ నిర్ణయిస్తుంది. ‘సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన’ అన్న వేమన సూక్తిలో సాధనమంటే పరికరమనీ అన్వయించుకోవచ్చు. కొందరికి పెన్ను వీలు. కొందరికి బాల్‌పెన్‌. కొందరికి పెన్సిల్‌. కొందరు నేరుగా టైపింగ్‌ చేస్తారు. అది టైపు మెషీన్‌ కావచ్చు, కంప్యూటర్‌ కావచ్చు.

కథ వ్రాసేక పత్రికకో, ప్రచురణకర్తలకో పంపాలి. అది పోస్టులో మిస్‌ కావచ్చు, అందుకున్నవారివద్ద మిస్‌ప్లేస్‌ కావచ్చు. కాబట్టి రచయితవద్ద తన కథకు నకలు ఉండి తీరాలి. ముందుగా చిత్తుప్రతి తయారు చేసుకుని దాన్నించి కొద్ది మార్పులతో వ్రాతప్రతిగా మార్చేవారు ఆ మార్పుల్ని చిత్తుప్రతిలో కూడా పొందుపర్చగలరు. నేరుగా వ్రాతప్రతి వ్రాసేవారు ఒకప్పుడు కార్బన్‌ పేపరు కింద మరో కాగితం పెట్టుకుని అదనపు కాపీ ఉంచుకునేవారు. అందువల్ల వ్రాత వేగం తగ్గుతుందన్నది స్వానుభవం కూడా. ఇప్పుడు జిరాక్స్‌ సదుపాయం వచ్చింది. మరి ఇంట్లో కంప్యూటర్‌ ఉంటే తెలుగులో టైపు చేసుకునేందుకు సాఫ్ట్‌వేర్సున్నాయి. 14 భారతీయ భాషల్లో టైపు చేయగల సదుపాయమున్న కీబోర్డ్సున్నాయి. సాఫ్ట్‌వేర్సు ఇంటర్నెట్‌ నుంచి ఉచితంగా డౌన్‌లోడ్‌ చేసుకోవచ్చు. ఆన్నింటా కూడా – తెలుగులో టైపింగు రాకపోయినా ఇంగ్లీషు అక్షరాలతో స్పెల్లింగ్‌ చేసుకుని తెలుగు అక్షరాలు టైపు చేసుకోవచ్చు. తెలుగు మాట్లాడగలిగితే చాలు అక్షరాలు వ్రాయలేకపోయినా తెలుగులో టైపింగు సాధ్యం. ఇలాంటి సాఫ్ట్‌వేర్స్‌ చాలా ఉన్నాయి. కంప్యూటర్‌ ఉపయోగించడంవల్ల కొన్ని అదనపు ప్రయోజనాలున్నాయి. రచనలను పోస్టులో కాక నేరుగా ఈ మెయిల్‌ ద్వారా పత్రికలకు పంపవచ్చు. వ్రాతప్రతి అచ్చుప్రతిలా ఉండడంవల్ల చదవడానికి సుకరమై దస్తూరీ సమస్య పరిష్కారమౌతుంది. కాగితాలు ఆదా చేసుకుంటూనే రచనలో ఎన్నిమార్లైనా మార్పులు చేసుకోవచ్చు.

ఇక కథ ఎందుకు వ్రాస్తున్నామన్నది ప్రశ్న. అది వ్రాసేవారు తమ్ముతాము ప్రశ్నించుకోవాలి. ఆత్మతృప్తి కోసమైతే తమకిష్టమైన రీతిలో వ్రాసుకోవచ్చు. ప్రచురణకోసమైతే ఏ పత్రికకోసం వ్రాస్తున్నదీ నిర్ణయించుకుని ఆయా పత్రికల దృక్పథాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకోవాలి. అంటే పత్రికల దృక్పథానికి అనుగుణంగా రచనలు చేయాలని కాదు. తమ దృక్పథానికి అనుగుణంగా ఉండే పత్రికలను ఎంచుకునేందుకు తగిన సాహితీ అవగాహన పెంపొందించుకోవాలి. పోటీలకోసం వ్రాసేటప్పుడు సూచించిన నియమ నిబంధనలను అనుసరించాలి.

సమకాలీన సాహితీ, పత్రికా వాతావరణంలో మాకేర్పడిన అవగాహనతో వివిధ తరహా కథలనూ, వాటిని వ్రాసేందుకు అనుసరణీయమైన ఇతర మార్గాలనూ రానున్న సంచికల్లో చర్చిద్దాం.

కథా కమామీషూ (జనవరి 2008)

కథ పాఠకులను చేరేది ప్రచురణద్వారానే. కాబట్టి కథను ఆత్మతృప్తికోసం వ్రాసేవారు కూడా ప్రచురణను దృష్టిలో ఉంచుకోక తప్పదు. ఐతే ఆ దృష్టికి – రచయితననిపించుకోవాలి, అచ్చులో పేరు చూసుకోవాలి, డబ్బు సంపాదించాలి- అన్న తాపత్రయాలు ఆదిలోనే జత పడ్డాయో – రచయితకు సద్దుబాటు గుణం ఏర్పడుతుంది. స్వంతమూ, స్వతంత్రమూ అయిన భావాలు మరుగున పడిపోతాయి. అలాంటివారిలో ఎక్కువ శాతం రచయితలు కాలేరు. కాగలిగినవారు కూడా వాసిలోనేతప్ప రాసిలో రాణించలేరు. వారనుసరించతగిన మార్గాలు వేరు కాబట్టి ఈ శీర్షిక అటువంటివారికోసం కాదు.

భావాలను పాఠకులతో పంచుకోవడానికి కథ గొప్ప సాధనం. ఆ భావాల్లో ప్రేమ, అభిమానం, అసూయ, పగ, కసి, ద్వేషం వగైరాలేమైనా ఉండొచ్చు. కానీ పాఠకులతో తన భావాలను యథాతథంగా పంచుకునేవాడు స్నేహితుడో, సాటి మనిషో కాగలడు తప్ప రచయిత కాలేడు. క్షీరసాగరమథనంలో హాలహలమూ, అమృతమూ పుట్టినట్లు రచయిత మనోసాగర మథనం – ప్రతి పాత్రలోని మంచినీ చెడ్డనీ గుర్తించాలి. రచయితకు భావప్రచారంకంటే సత్యశోధన ముఖ్యం. కథ అంటే – తనకు తెలిసిన ఇతివృత్తంలోంచి తనకు తెలియని నిజాల్ని రాబట్టే ప్రక్రియ. ఆ ప్రక్రియలో రచయిత పడే అవస్థ – ఓ తల్లి పురిటి నొప్పులకు తీసిపోదు. ఆ తల్లికిలాగే ప్రక్రియ పూర్తయ్యేదాకా రచయితకూ తన కథ రూపు తెలియదు. రూపు దిద్దుకున్న రచన కలిగించే ఉద్వేగం అసామాన్యం కావడంవల్లనేమో – కథలు రచయితకు నియంత్రణ అవసరంలేని బిడ్డలౌతాయి. 

కొత్తగా కథలు వ్రాయాలనుకున్నవారు ముందుగా లబ్దప్రతిష్ఠుల రచనలు చదవాలి. పిల్లల కథలకు చందమామ మాసపత్రిక, నేర పరిశోధన కథలకు కొమ్మూరి సాంబశివరావు- చక్కని ఒరవడి పెట్టారు. ఇక సాంఘిక రచనల పరంగా మచ్చుకి కొందరు రచయితలు: పాఠకుల మనసుకు హత్తుకునే సులభశైలికి- గతంలో మునిమాణిక్యం నరసింహారావు, ఆధునికుల్లో మల్లాది వెంకట కృష్ణమూర్తి. సంప్రదాయంలో ఆడది అనుభవించే నరకాన్ని తెలుసుకుందుకు గతంలో చలం, వర్తమానంలో ఓల్గా. హాస్య, వ్యంగ్యాలకు గతంలో ముళ్లపూడి వెంకటరమణ, రంగనాయకమ్మ, ఆ తర్వాత యర్రంశెట్టి శాయి, ప్రస్తుతం శ్రీరమణ. సమకాలీన సమాజం అవగాహనకు కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, ద్వివేదుల విశాలాక్షి. వీరి రచనలను పరిశీలనాత్మకంగా అధ్యయనం చేసి- తమ మనసులోని భావాలకు అక్షర రూపమిస్తే – ఏ శైలి తమకు అనువైనదో తెలుస్తుంది. ఇది అనుకరణ కాదు, ఆరంభానికి చేయూత. ఆ తర్వాత రచయితకు స్వంత బాణీ దానంతటదే ఏర్పడుతుంది. ఆ తర్వాత సమకాలీన విశేషాలకు వివిధరకాల విశ్లేషణను తెలుసుకుందుకు వారివారి అభిరుచులను బట్టి తెలుగులోని ప్రముఖ రచయిత(త్రు)ల రచనలు చదవాలి. ఒకే ఇతివృత్తాన్ని భిన్నకోణాలలో దర్శించగల సామర్థ్యాన్ని పొందడానికిది ఎంతైనా అవసరం.

సుమారు నూరేళ్లు చరిత్ర ఉన్న తెలుగు కథ – వయసుకు మించిన పరిణతి సాధించింది. అందుకు కారణమైన మహానుభావులందర్నీ పేరుపేరునా స్మరించడమూ, సంస్మరించడమూ ఇక్కడ సాధ్యంకాదు. వస్తువును బట్టి కొందరి పేర్లనూ, రచనలనూ ఉదహరించడం జరిగినా తెలుగునాట కలం పట్టిన వారిలో నూటికి తొంబైతొమ్మిది మందికి పైగా ఆణిముత్యాల్లాంటి కథలందించారంటే అతిశయోక్తి కాదు. పాఠకులకు మంచి కథలను పరిచయం చేయడానికి సాహితీవైద్యంలో జరుగుతున్న కృషి ఉడతాభక్తిని మించలేదని గ్రహించి కొత్త రచయితలు వీలైనంతమంది లబ్దప్రతిష్ఠుల కథలు చదవాలని మనవి.

కవిత్వం చెప్పడానికి కొంత సహజప్రతిభ, కొంత ఆవేశం అవసరమేమో కానీ – కథ వ్రాయడం బ్రహ్మవిద్య కాదు. ఐతే ప్రముఖుల కథలు చదవడం ప్రేరణకూ, మార్గదర్శకత్వానికీ మాత్రమేననీ, కేవలం కథలు చదివి కథకులు కాలేరనీ కూడా ప్రత్యేకించి చెప్పనవసరం లేదు. సహజ ప్రతిభతో కథలు వ్రాసిన వారి సంఖ్య గణనీయమే ఐనప్పటికీ – సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన- అన్నది కథారచనకు వర్తిస్తుంది కాబట్టి కథలు వ్రాయాలనుకున్నవారు నిస్సంకోచంగా అందుకు ప్రయత్నించవచ్చు. మొదట్లో ఆ ప్రయత్నాలు విఫలమైనా నిరుత్సాహపడకుండా సాధన కొనసాగించగల సంకల్పబలమే – రచయిత ఆవిర్భావానికీ, ఎదుగుదలకూ దోహదం చేస్తుంది. అది లేనివాడు రచయిత కాలేడు.

రచనా వ్యాసంగంలో రచయితకెదురయ్యే మొదటి సమస్య ‘తిరిగొచ్చిన కథ’. ఆ కథా, కమామీషూ వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

కథా కమామీషూ (ఫిబ్రవరి 2008)

ప్రచురణకు నోచుకోకుండా కథ వెనక్కి రావడమనేది ఏ రచయితకైనా చేదు అనుభవమే. కొత్తగా రచనలు ప్రారంభించిన వారెందరో మొదటి కథ తిరిగి రాగానే కథారచనకు స్వస్తి చెప్పడం కద్దు. అలాంటివారిలో రచనాశక్తికి ప్రోత్సాహం లభించడం కష్టం. ఎందుకంటే అసలు సిసలు రచయితలు ఎన్ని ఆటంకాలొచ్చినా కథలు వ్రాయడం మానుకోలేరు. ఏదో ఒకరోజున వారి రచనలు వెలుగు చూడకా మానవు.     

పత్రికకు పంపిన కథ ప్రచురణార్హం కాదని వెనక్కు తిరిగి రావడమనే సంకటం అనుభవంలోకి రాని రచయితలు అరుదనే చెప్పాలి. ఐతే కథ తిరిగి రావడం అనుభవమేతప్ప చిన్నతనం కాదని తెలుసుకోవడం ముఖ్యం.

కథలు వ్రాయడానికి కల్పనాశక్తి, సృజనాత్మకత అవసరం. అవి ఉన్నవారి ఆలోచనలు తక్కినవారికి భిన్నంగా ఉంటాయి. వాటిని అవగాహన చేసుకుంటే ప్రచురణకు స్వీకరించబడతాయి. లేకుంటే నిరాకరించబడతాయి. అది ఆయా సంపాదకుల నిర్ణయమే తప్ప రచనపై తీర్పుకాదు. అది తెలియక కొందరు రచయితలు నిరుత్సాహపడతారనే అభిప్రాయంతో ‘విజయ’ మాసపత్రిక సంపాదకులు విజయ బాపినీడు ఓ కొత్త సంప్రదాయాన్ని  ఆరంభించారు. ‘మా అభిరుచికి సరిపడక తిప్పి పంపుతున్నామే తప్ప, మీ రచన బాగోలేదని కాదు. మా అభిరుచి మేరకు మీనుంచి మరో రచన అందుకోగలందులకే ఈ ఉత్తరం’ అని స్ఫురించే ఉత్తరాన్ని తిప్పి పంపిన కథకు జతపర్చేవారాయన. అన్ని పత్రికలూ అలా ఉత్తరాలు వ్రాయకపోయినా, ఇంచుమించుగా సంపాదకులందరి భావమూ అదేనని రచయితలు గ్రహించాలి.

పంపిన కథ తిరిగొచ్చే అవకాశాలు తగ్గడానికి కొన్ని కనీస నియమాలు పాటించడం అవసరం. అవేమిటో ఇప్పుడు పరిశీలిద్దాం.

అన్ని పత్రికలూ అన్ని రకాల కథలూ ప్రచురించవు. ముఖ్యంగా పిల్లల కథలు, శృంగార కథలు, డిటెక్టివ్‌ కథలు పంపేటప్పుడు పత్రికల ఎంపికలో జాగ్రత్త వహించాలి. సాంఘిక కథల విషయానికొస్తే పత్రిక ఆశయాలను కూడా గమనించాలి. తర్కం కంటే ఆశయాలను నమ్మే పత్రికలు సృజనాత్మకతకంటే ప్రచార సాహిత్యానికి ప్రాధాన్యమిస్తాయి. కమ్యూనిజం, కాపిటలిజం, భక్తి, నాస్తికత వగైరాలను నమ్మే పత్రికలు తమకు ప్రతికూల భావాలనూ, తాము నమ్మనివాటికి అనుకూల భావాలనూ హర్షించవు. కొన్ని పత్రికలు రాజకీయపరంగా కొన్ని దేశాలనూ, రాజకీయ పక్షాలనూ నిర్ద్వంద్వంగా సమర్ధిస్తాయి. ఆయా పత్రికల ఆశయాలు, ఆదర్శాలు వాటిలోని రచనలనుబట్టి చెప్పకనే తెలుసుకోవచ్చు.

ఆలోచనకు ప్రాధాన్యమిచ్చే రచయిత ఏ సిద్ధాంతానికీ కట్టుబడలేడు, దేన్నీ వ్యతిరేకించలేడు. సందర్భానుసారంగా పరస్పర విరుద్ధ సిద్ధాంతాలను ప్రతిపాదించే రచయిత – ప్రచార సాహిత్యంలోనూ తర్కాన్ని ఇమడ్చగలడు, సృజనాత్మకత చూపగలడు. రచననుబట్టి పత్రికలను ఎన్నుకోవడంలో విచక్షణ పాటిస్తే – రచనకు ప్రచురణావకాశాలు పెరుగుతాయి. తిరిగొచ్చే అవకాశాలు తగ్గుతాయి.

కథలు తిరిగి రావడానికి ముఖ్య కారణాల్లో పేజీల పరిమితి ఒకటి. ప్రస్తుతం ఎక్కువ పత్రికలు 5-6 పేజీల కథలను ఎక్కువగా ఆదరిస్తున్నాయి. 8 పేజీలు దాటినవాటికి వారపత్రికల్లోనూ, 12 పేజీలు దాటినవాటికి మాసపత్రికల్లోనూ సాధారణంగా ప్రచురణావకాశాలు తక్కువ. ఇక్కడ పేజీ అంటే 25 పంక్తులనీ పంక్తికి 30 అక్షరాలనీ గుర్తుంచుకోవాలి. పేజీల పరిమితులను పత్రికల్లో వచ్చే కథలనుబట్టి అంచనా వేయొచ్చు. లేదా పోటీలు నిర్వహించినపుడు నియమావళి చదివినా తెలుస్తుంది. 

పోటీలకు కథలు పంపేటప్పుడు నియమావళి చదివి నిష్ఠగా పాటించాలి. పేజీలెక్కువై బహుమతికి అనర్హమైన మంచి కథలు కొన్ని మాకు తెలుసు. అది అన్యాయమనడానికి లేదు. ఎందుకంటే నియమబద్ధంగా మంచి రచనలు చేసినవారికి ముందు న్యాయం జరగాలి కదా! ఒకోసారి నియమావళిలో కథాంశాన్ని నిర్దేశించడం జరుగుతుంది. అప్పుడా అంశానికి న్యాయం చేకూర్చే కథలనే పంపాలి. నిర్దేశించిన కథాంశం కులతత్వమైతే, భక్తిభావాన్ని చర్చించే రచన ఎంత గొప్పగా ఉన్నా బహుమతికి అర్హం కాలేదు.

ఒకోసారి కొన్ని పత్రికలు రచయితల సౌకర్యార్థం సూచనలిస్తాయి. వాటిని సూచనలుగా తీసుకోవాలేతప్ప కథాంశంలో యథాతథంగా పొందుపర్చకూడదు. ఉదాహరణకు 1976-77లలో కాబోలు ‘విజయ’ మాసపత్రిక సినిమా కథల పోటీని నిర్వహిస్తూ – తమకెలాంటి అంశాలు కావాలో తెలియడానికి కొన్ని హిందీ చిత్రాల్లోని దృశ్యాలనూ, కొన్ని పల్లెటూరి సన్నివేశాలనూ సూచనగా ఇచ్చారు. మేమా సూచనలు పాటిస్తూ వ్రాసిన ‘కామరాజు కథ’ నవల (తర్వాత ‘వారాలబ్బాయి’ చిత్రంగా వచ్చింది) ఒక్కటే ఆ పోటీలో బహుమతి గెల్చుకుంది. 1980లలో మాకు బాపినీడుగారు పరిచయమైనప్పుడీ రచన గురించి ప్రస్తావించి – సూచనలను కథాంశంలో పొందుపర్చని రచన మాదొక్కటేనని చెప్పారు. రచయితలకు, ముఖ్యంగా కొత్తవారికిది గమనార్హం.

కనీస నియమాలు జాగ్రత్తకోసమే. అవి పాటించినా కథ తిరిగి రాదన్న భరోసాలేదు. అలా జరిగినప్పుడు ఏంచేయాలీ, అసలు కథలెందుకు తిరిగొస్తాయీ అన్నది వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

కథా కమామీషూ (మార్చి 2008)

అచ్చులో పేరు చూసుకోవాలని కాకుండా మెదడును దొలిచేస్తున్న ఓ అంశానికి అక్షరరూపమివ్వాలనే తాపత్రయమే మనిషిలో నిద్రాణమైన రచనాశక్తిని మేల్కొల్పుతుంది. అందువల్ల ఏ రచయితకైనా మొదటి కథకు ఓ ప్రత్యేక పరిమళముంటుంది. అది ప్రచురించబడినప్పుడు రచయితకు కలిగే ఆనందం, ఉత్సాహం పట్టరానివి. ఆ ప్రేరణతో వెంటవెంటనే ఆ కథనే అనుకరిస్తూ మరిన్ని కథలు వ్రాయడమూ, అవి ప్రచురణ కాకపోవడమూ ఎందరో రచయితలకు స్వానుభవం. కథారచనకు ఇతివృత్తం కాకుండా ప్రచురణే ప్రేరణ కావడం అందుకు కారణం. కథ వ్రాస్తున్నప్పుడు – ఈ కథ నేనెందుకు వ్రాస్తున్నాను – అని రచయిత తన్ను తాను ప్రశ్నించుకుని నిజాయితీగా జవాబిచ్చుకోవాలి. పాఠకులతో తన భావాలు పంచుకుందుకేనన్నది ప్రధానాంశమైనప్పుడే కలాన్ని ముందుకు నడిపించాలి. అప్పుడే ప్రచురణార్హమైన కథ తయారౌతుంది.

ప్రచురణార్హమైన ప్రతి కథా ప్రచురణకు నోచుకోదు. ఉదాహరణకు మాసపత్రికను తీసుకుంటే నెలకు ఐదు కథలు వేస్తారనుకుందాం. అంటే ఏడాదికి అరవై కథలు. వాటిలో లబ్దప్రతిష్ఠులకు కొంత కోటా ఉంటుంది. సంపాదకుల పరిచితులకు కొంత కోటా ఉంటుంది. అవి పోగా మిగిలిన 20-30 కథలకూ కొత్తవారు పోటీ పడాలి. వ్రాసేవారు వందల్లో ఉన్నా ఆ పత్రికలో ఏడాదికి మనిషికొక్క కథ కేటాయించే అవకాశం లేదు. ఆ కారణంగా ఎన్నో పత్రికలు మంచి కథలను కూడా తిప్పి పంపే అవకాశముంది. అందుకని కొత్తగా కథలు వ్రాసేవారు పత్రికలు నిర్వహించే పోటీల్లో తప్పక పాల్గొనాలి. అదృష్టమేమిటంటే తెలుగునాట పత్రికలూ, సంస్థలూ నిర్వహించే పోటీల చిత్తశుద్ధి అభినందనీయం. కథను విశ్లేషణాత్మకంగా చదివి మంచిచెడ్డలను బేరీజు వేసే ఈ పోటీల్లో మంచి కథలకు ప్రచురణావకాశం పెరుగుతుంది. కొత్త పరిమళానికీ, అనుభవ చాతుర్యానికీ జరిగే ఈ పోటీల్లో – పరిమళానికే పెద్దపీట వేయడంవల్ల – ఎందరో కొత్త రచయితలు వెలుగులోకి వచ్చారు, వస్తున్నారు.

పోటీల్లో తిరస్కరించబడినంత మాత్రాన కూడా అది మంచి కథ కాదనలేం. అందువల్ల కథ తిరిగొస్తే దాన్ని మరో పత్రికకు ప్రయత్నించాలి. ఆ తర్వాత మరో పత్రిక. ప్రచురణ జరిగేదాకా ప్రయత్నిస్తూనే ఉండాలి. కానీ కథ మళ్లీమళ్లీ తిరిగొస్తుంటే దానిమీద నమ్మకం పోయే ప్రమాదముంది. తిరిగొచ్చిందని కాక మరే విధంగానైనా ఆ కథలో లోపాలున్నాయా అని పరీక్షించాలి. కాకియై కాకిపిల్లగా చూడక నిష్పాక్షికంగా బేరీజు వేసుకుని బాగుందనిపించేక ఆ కథ విషయంలో నిబ్బరంగా ఉండాలి.

ఉదాహరణకు మా విషయం తీసుకోండి. తొలికథ ఆంధ్రపత్రికలో వచ్చింది. మలికథకే ఆంధ్రప్రభ దీపావళి కథలపోటీలో బహుమతి వచ్చింది. ఆ ప్రేరణతో మరికొన్ని కథలు వ్రాసినా వెంటనే ఏ పత్రికకూ పంపకుండా వాటిని మళ్లీ మళ్లీ చదివితే – అంశానికిచ్చిన ప్రాధాన్యంకంటే వ్రాయాలన్న తాపత్రయమే ఎక్కువ ఉన్నదనిపించింది. కొంచెం ఆగి, అప్పుడప్పుడే ఐనా, అంశానికే ప్రాధాన్యమిస్తూ కథలు వ్రాసి పంపితే ఇంచుమించుగా అప్పుడొస్తున్న ప్రతి పత్రికా మా కథలు ప్రచురించింది. లబ్దప్రతిష్ఠులం కాకపోయినా దీపావళి ప్రత్యేక సంచికల్లో కూడా మా కథలకు స్థానం లభించింది. కథలు తిరిగొచ్చే అనుభవం చాలా తక్కువే మాకు. అలాంటిది కొంత పేరు తెచ్చుకున్నాక మేము వ్రాసిన ‘అర్జునుడూ-అనసూయమ్మా’ అనే కథను అప్పట్లో తెలుగునాట స్థిరపడ్డ పత్రికలన్నీ శరవేగంతో తిప్పి పంపాయి. ఆ కథను ఎన్నిసార్లు చదివినా చిన్న మార్పు కూడా అవసరమనిపించలేదు మాకు. చివరికి నిరుత్సాహంతో ఓ మూల పెట్టేసాం. అప్పుడు కొత్తగా ప్రారంభమైన విజయ మాసపత్రిక మా దృష్టిని ఆకర్షించింది. పత్రిక తీరు కొత్తగా ఉంది. కథల స్థాయి ఉన్నతంగా అనిపించింది. ఆ పత్రికను ఆకర్షించడానికి పోటీ స్థాయి కథ ఒకటి కొత్తగా వ్రాసి పంపాం. అది వెంటనే తిరిగి వచ్చింది. తర్వాత ఆ కథ వేరే పత్రికలో బహుమతికి అర్హమైతే అది వేరే సంగతి. పట్టుదలగా విజయకు కొత్తకథలు మరో ఆరేడు పంపాం. అన్నీ శరవేగంతో వెనక్కొచ్చాయి. చివరి ప్రయత్నంగా ‘అర్జునుడూ-అనసూయమ్మా’ పంపితే – అదే విజయలో ప్రచురితమైన మా తొలికథ అయింది. ఆ కథ చదివిన ప్రముఖ రచయిత శ్రీ కొడవటిగంటి కుటుంబరావు – ఆ కథను వ్రాసినవారు తన వారసత్వాన్ని స్వీకరించగలరని ప్రశంసించినట్లు తెలిసింది. ఆ తర్వాత మేము ఆస్థాన కథకులమని చాలామంది పొరబడేటంతగా మా కథలా పత్రికలో వచ్చాయి. మరికొన్ని సంవత్సరాలకు మద్రాసులో మొదటిసారి (చివరిసారి కూడా) శ్రీ కుటుంబరావుగారిని చందమామ కార్యాలయంలో కలిసినప్పుడు ఆయన ‘అర్జునుడూ-అనసూయమ్మా’ కథను ఇంకా గుర్తుంచుకుని ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించి మెచ్చుకున్నారు. అన్ని పత్రికలు తిప్పి పంపిన ఆ కథపై మేముంచుకున్న నమ్మకం వమ్ము కాలేదని అప్పుడనిపించింది.

1971నుంచీ చందమామకు కథలు వ్రాస్తున్నాం. కొన్ని దశాబ్దాలపాటు చందమామలో ప్రతినెలా మా కథ ఒకటుండేది. బొమ్మరిల్లు మాసపత్రిక వచ్చేక ఆ కథల స్థాయికి అబ్బురపడి, మా కథ ఆ పత్రికలోకూడా క్రమం తప్పకుండా రావాలని మనసుపడ్డాం. కానీ ఆదిలో కనీసం 15-20 కథలు వెనక్కొచ్చేదాకా బొమ్మరిల్లులో మా తొలికథ ప్రచురితం కాలేదు. తొలికథ పడ్డాక ఆ పత్రిక మా కథలనెంతగా ఆదరించిందంటే ఒకో నెల 7-8 కథలు కూడా మావే ఉండేవి. ఆతర్వాత కొన్నేళ్లు ఆ పత్రికను కూడా నిర్వహించి ఎందరో కొత్త రచయిత(త్రు)లను పరిచయం చేసాం.

ప్రముఖ పత్రికల్లో కనపడే ఎన్నో మంచికథలు మరో పత్రిక తిరస్కరించినవయుంటే ఆశ్చర్యం లేదు. మనకున్న సంపాదకుల్లో తిరిగొచ్చినదని తెలిసినా నిష్పాక్షికంగా కథను బేరీజు వేసేవారి సంఖ్య గణనీయమే ఐనా – అవసరమైతే తప్ప కథ తిరిగొచ్చిన విషయం ప్రచారం చేసుకోనక్కర్లేదు. మచ్చుకి చిన్న స్వానుభవం వినండి. తిరిగొచ్చిన మా కథ వ్రాతప్రతిని అనుకోకుండా చదివిన దగ్గిర బంధువొకాయన ఆ కథలోని లోపాలను ఏకరువు పెట్టి ఎలా సవరించుకోవాలో సలహా కూడా ఇచ్చాడు. ఆ తర్వాత అదే కథ యధాతథంగా ఓ పత్రికలో బహుమతిని గెల్చుకుంటే చదివి ఆకాశానికెత్తి అభినందించాడు. అది తానంతకు ముందు లోపాలెన్నిన రచన అని కూడా ఆయనకు గుర్తులేదు. కొందరు దుస్తుల్ని చూసి మర్యాదను నిర్ణయించినట్లు కొందరు ఫలితాన్నే తప్ప ప్రయత్నాన్ని వంటబట్టించుకోరు.

కథ తిరిగొస్తే లోపాలను స్వయంగా అన్వేషించాలి. లోపాలు లేవనిపిస్తే సలహా సంప్రదింపులకు అనుభవజ్ఞులను ఆశ్రయించాలి. అన్నీ అనుకూలంగా ఉన్న కథ కూడా తిరిగిరావచ్చు. అప్పుడు కూడా తిరస్కరించినవారికీ మనకీ అభిరుచుల భేదమున్నదని గ్రహించాలేతప్ప అహానికి ప్రాధాన్యమివ్వకూడదు. మా అభిప్రాయంలో రచయితకు అహం నిషిద్ధం. ఆహ్వానంమీద రచనలు పంపినా తిరుగు స్టాంపులు జతపర్చడమో, లేక వారికి నచ్చని పక్షంలో తిరస్కరించే స్వేచ్ఛనివ్వడమో సత్సంప్రదాయమని భావించి మేమాచరిస్తున్నాం. వేల కథలు వ్రాసి అంతో ఇంతో పేరు గడించిన మా రచనలు కూడా ఇప్పటికీ అడపాతడపా తిరిగొస్తూంటాయన్నది నిజం. ఐతే ఇంతవరకూ మేము వ్రాసిన కథల్లో ప్రచురితం కానిది ఒక్కటీ లేదన్నదీ నిజం. మంచి రచనకు ప్రచురణ అసాధ్యమేంకాదు.

రచనావ్యాసంగంలో మాకున్న వేగానికి అప్పుడున్న పత్రికలే చాలవనిపించేది. అప్పటికంటే ఇప్పుడు పత్రికలు తగ్గాయి, రచయితలు పెరిగారు, పాఠకులు తరిగారు. ఇప్పుడు మంచి రచనలన్నింటికీ ప్రచురణావకాశాలున్నాయనలేం. ప్రచురితమైన మంచి రచనలన్నింటికీ గుర్తింపు లభిస్తోందనీ అనలేము. ఇక తిరిగొచ్చిన రచనల సంగతేమిటి? ఈ విషయాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని- మంచి కథ మరుగున పడకుండా ఆపడానికి- ‘రచన’ పత్రికలో మా శీర్షిక ‘సాహితీవైద్యం’ ప్రారంభమైంది. ఈ శీర్షిక నిమిత్తం మాకందిన రచనల్లో కొన్ని ‘రచన’ పత్రికలోనూ, కొన్ని ఇతర పత్రికల్లోనూ ప్రచురితమయ్యాయి. కొన్ని యధాతథంగా రచనలో కథాపీఠం పురస్కారమందుకున్నాయి. కొన్ని ఇతర పత్రికల్లో బహుమతులు కూడా గెల్చుకున్నాయి. ప్రచురణావకాశమివ్వలేనప్పుడు మా పరిమితి, అభిరుచుల మేరకు ప్రచురణార్హతను నిర్ణయించి రచయితలకు తెలియబరుస్తున్నాం. తిరిగొచ్చిన కథల గొప్పతనానికి సాహితీవైద్యమొక నిదర్శనం. ఐతే ‘పడిన ముద్ర చెరిగిపోదు’ అన్న జనవాక్యాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని తిరిగొచ్చిన కథ వివరాలను బహిర్గతం చేయకుండా గోప్యంగా ఉంచే ఆచారం పాటిస్తున్నాం.

కాబట్టి కథ ఓ పత్రికనుంచి తిరిగొస్తే మరో పత్రిక్కి పంపండి. అన్ని పత్రికలూ తిప్పి పంపిన కథని మీకై మీరు సమీక్షించుకుని మెరుగులు దిద్దండి. అనుభవజ్ఞులను ఆశ్రయించండి. అన్నీ అయిపోయాయనిపిస్తే సాహితీవైద్యాన్ని  సంప్రదించండి. మీ కథకి ప్రచురణావకాశమివ్వలేకపోయినా ప్రచురణార్హతను సూచించగలం.

కథారచనలో అనుభవజ్ఞులను ఆశ్రయించడంలోని సాధకబాధకాలు వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

కథా కమామీషూ (ఏప్రిల్‌ 2008)

రచయితకు తన కథమీద వచ్చే స్పందనపై చెప్పుకోతగ్గ ఆసక్తి ఉంటుంది. కొత్తగా కథలు వ్రాసినప్పుడా ఆసక్తి అపరిమితంగా ఉంటుంది. అడగడానికి రచయిత మొహమాటపడినా చెప్పడానికి మొహమాటపడని పరిచితులుంటారు. ఈ విషయంలో ఔత్సాహికులకుపయోగపడే కొన్ని స్వానుభవాలనిక్కడ ప్రస్తావిస్తున్నాం.

ప్రచురణకుముందే ఇతరుల అభిప్రాయం తెలుసుకోవాలన్న బలమైన కోరికకు అతీతులం కాకపోయినా – మొహమాటంకొద్దీ రాసేదేదో రహస్యంగానే ఉంచడం అప్పటికీ ఇప్పటికీ మా అలవాటు. అలా వ్రాసిన మొదటి కథ ‘స్టంటు సినిమా కథ’ అనుకోకుండా అందుబాటులోకి వస్తే – అనుమతి తీసుకోకుండా ప్రచురణకుముందే చదివేసిన ఓ మిత్రుడు చాలా గొప్పగా ఉన్నదని మెచ్చుకున్నాడు. అతడలా చదివేడన్న ఉక్రోషంతో అప్పుడతడితో గొడవపడినా – అందుకు కారణం నిత్యజీవిత వ్యవహారానికి తగిన మానసిక పరిణతి లేకపోవడమేనని ఇప్పుడనిపిస్తుంది. ఎందుకంటే అతడి పొగడ్త ఇచ్చిన ప్రోత్సాహమే ఆ కథను ఆంధ్రసచిత్రవారపత్రికకు పంపేలా చేసింది; ఆ తర్వాత వారం తిరక్కుండా ప్రచురణకు స్వీకరిస్తున్నట్లు ఆ పత్రికనుంచి ఉత్తరం వచ్చింది. అయినప్పటికీ వ్రాసిన కథను ప్రచురితమయ్యేవరకూ ఇతరులకు చూపించకపోవడమే ఇప్పటికీ మా రివాజు.

‘స్టంటు సినిమా కథ’ ప్రచురితమైన కొద్ది వారాలకి అనుకోకుండా కలిసిన ఓ పరిచితుడు, “ఆ కథ వ్రాసింది మీరుటగా! మా ఇంట్లో చదివి – ఆ రచయిత ఎవరోకానీ ముళ్లపూడి వెంకట రమణని కాపీ కొట్టాలని ప్రయత్నించి పూర్తిగా ఫెయిలైపోయాడనుకున్నాం” అంటూ అడక్కుండానే తన అభిప్రాయం చెప్పాడు. అతడు పేరున్న కథకుడూ కాదు, విమర్శకుడూ కాదు. ఐనా మనసు చివుక్కుమంది. అంతవరకూ విన్న పొగడ్తలకంటే ఈ విమర్శే కలకాలం గుర్తుండిపోయింది. రెండేళ్ల తర్వాత అదే పరిచితుణ్ణి మళ్లీ అనుకోకుండా ఓ మిత్రుడింట్లో కలిసాం. “కథలు వ్రాసి మంచి పేరు తెచ్చుకుంటున్నారు. మీరింతవారౌతారని స్టంటు సినిమా కథ చదివినప్పుడే మా ఇంట్లో అనుకున్నాం” అన్నాడతడు. ఆశ్చర్యపడి అతడా కథపై అప్పట్లో వెలిబుచ్చిన అభిప్రాయాన్ని గుర్తు చేస్తే అతడు నొచ్చుకోవడమే కాదు, తమ ఇంటిల్లపాదికీ నచ్చిన ఆ కథ గురించి తానలాగని ఉండడం అసాధ్యమనీ, పేరొస్తోందన్న అహంకారంతో తనమీద లేనిపోని అపవాదులు సృష్టిస్తున్నామనీ నిష్ఠూరమాడాడు. అప్పుడు నా మిత్రుడు కూడా కలగజేసుకుని, “అప్పుడేమన్నాడో, మీరేం విన్నారో! ఇప్పుడు మెచ్చుకున్నందుకు సంతోషించాలి కానీ గతం తవ్వి నొప్పించకూడదు” ఆంటూ మమ్మల్నే తప్పుపట్టి మందలించాడు. అప్పట్నించీ ఎవరైనా మా రచనల్ని పొగిడినా, తెగిడినా స్పందించేముందు బాగా ఆలోచించడం అలవాటైంది మాకు.

మాకు సంబంధించి – ప్రచురణకు ముందు మా కథలు చదివిన అనుభవజ్ఞులు మాకు సుదూరంలో ఉండే పత్రికా సంపాదకులు మాత్రమే! నచ్చితే ప్రచురించడం, లేకుంటే తిప్పి పంపడమే తప్ప అభిప్రాయాలు తెలిపేటంత సమయాన్ని వారినుంచి ఆశించలేము కదా! అందువల్ల మమ్మల్నే అనుభవజ్ఞులుగా భావించి సలహాలకొచ్చినవారితో కొన్ని అనుభవాలను ఇక్కడ ప్రస్తావిస్తాం.

కొందరు కథ వ్రాయడాన్నో గొప్ప విశేషంగా భావించి – ప్రచురణకి ముందే తమ కథని పదిమందికీ చూపించి పెద్దగా హడావుడి చేస్తారు. వయసులో మాకంటే పెద్దైన పరిచితుడొకడు మమ్మల్ని అనుభవజ్ఞులుగా భావించి తను వ్రాసిన కథను చూపించి నిర్మొహమాటంగా విశ్లేషించమన్నాడు. ఆ కథ చదివితే చాలా లోపాలు కనిపించాయి కానీ అప్పటికి మేము వ్రాసిన కథలు వ్రేళ్లమీద లెక్కపెట్టొచ్చు. తప్పొప్పులెంచడానికి మేమెంత అనుకుని కథ బాగుందన్నాం. కథ చదివామన్న నమ్మకం కలిగించడానికి ఒకటి రెండు మార్పులు (ఉదాహరణకు – దేముడికి బదులు దేవుడు) సూచించాం. మా అభిప్రాయం కలిగించిన ఉత్సాహంతో అతడా కథని ఓ  ప్రముఖ పత్రికకి పంపాడు. జవాబు వచ్చేలోగానే ఎందరికో చదివి వినిపించాడు. అందరూ మెచ్చుకుంటుంటే మహదానందపడ్డాడు. ఆ తర్వాత కథ తిరిగొచ్చింది. సరైన సలహా ఇవ్వలేదని మామీదా, కొత్తవాళ్ల కథలు వేయరని పత్రికలమీదా కోపమొచ్చి అతడిక కథలు వ్రాయలేదు. ప్రయోజనకరమైన సలహా ఇవ్వక ఓ మంచి రచయితను మొగ్గ దశలోనే త్రుంచేసామేమోనని కొన్నాళ్లు నొచ్చుకున్నాం. ఐతే స్పందించే హృదయమున్న రచయిత దూషణ భూషణ తిరస్కారాలకు లొంగడని ఔత్సాహికులు గుర్తుంచుకోవాలి.

ఆ తర్వాత మరి కొన్ని కథలు ప్రచురితమై మరింత అనుభవజ్ఞులమనిపించుకున్నాక ఓ ఔత్సాహిక రచయిత తన కథను మాకు చూపించాడు. పాత అనుభవాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని అతడితో నిజాయితీగా వ్యవహరించాలనుకుని కథను శ్రద్ధగా చదివాం. అందులో అక్షరాలు, వాక్య నిర్మాణం, తర్కం వగైరాలన్నీ తప్పులతో నిండి ఉన్నాయి. అవన్నీ ముఖత: చెప్పలేక కథను పెన్సిలుతో దిద్ది, వేరే కాగితంమీద తప్పొప్పులనూ, చేయాల్సిన మార్పులనూ సవివరంగా వ్రాసి ఇచ్చాం. ఆ తర్వాత అతడు మా దగ్గిరకి రాలేదు. తన కథను మాకు తెలిసిన మరో రచయితకు చూపించాడు. మేము కథని మరీ కాంపోజిషన్లా దిద్దామనీ, నాలుగు కథలు వ్రాసేసరికి కొత్తగా వ్రాసేవారంటే చిన్న చూపొస్తుందనీ మా గురించి వ్యాఖ్యానించినట్లు ఆ రచయిత మాకు చెప్పాడు. చిన్నచూపు నిజం కాకపోయినా, మిగతాదంతా నిజం కాబట్టి మానసికంగా మేమూ నొచ్చుకున్నాం. కాబట్టి విశ్లేషణలో నిజాయితీని భరించగలమని రూఢి చేసుకున్నాకనే ఔత్సాహికులు అనుభవజ్ఞులవద్దకు వెళ్లడం సబబు. ఈ విషయమై మరిన్ని మా అనుభవాలను ‘రచయిత కథ’ అనే కథలో పొందుపర్చి ఉన్నాం.

చదువుకునే రోజులనుంచీ అడిగినప్పుడు జ్ఞాన పరిజ్ఞానాలను కాదనకుండా తోటివారితో పంచుకునే అలవాటుంది మాకు. రచనావ్యాసంగంలో గుర్తింపు లభించేక అది ఔత్సాహిక రచయితలకూ విస్తరించింది. ఉత్తరాలలో మేము చేసిన విశ్లేషణ కొందరు రచయితలకు ప్రయోజనకరంగా ఉన్నదని గ్రహించేక పత్రికాముఖంగా సాహితీవైద్యం జరపాలన్న ఆలోచన వచ్చింది. ఈ కొత్త ప్రయోగానికి ‘రచన’ మాసపత్రిక వేదికనివ్వడంతో ‘చినుకు చిప్పలో పడి ముత్యమయ్యింది’. నిర్వహణలో సంపాదకులు మాకు పూర్తి స్వేచ్ఛనివ్వడం – సాహితీవైద్యం ఆశించినకంటే ఎక్కువ ప్రయోజనాన్ని సాధించగలగడానికి కారణమనుకుంటున్నాం. శీర్షిక ఆరంభించిన కొత్తలో అవగాహనకోసం కొందరి కథలను తిరగవ్రాస్తూండేవాళ్లం కూడా. వాటిలో మా శైలి కొంత ప్రతిబింబించినా – ఇతివృత్తం, భావం, పాత్రచిత్రణపరంగా ఆ కథలు కేవలం రచయితవేననిపించాలని కృషి చేసేవాళ్లం. అలా కొన్ని మంచికథలకు మంచికథలన్న గుర్తింపు రావడం జరిగింది. ఉద్యోగ బాధ్యతలు, స్వీయరచనా వ్యాసంగం – కారణంగా సమయాభావమైనా – క్రమంగా తిరగవ్రాయడం మానుకోవడానికి కారణాలు వేరు.

కథను తిరగవ్రాసినా, విశ్లేషించినా – రచయితకే కాక ఇతర ఔత్సాహికులకూ పూర్తి ప్రయోజనం కలగాలంటే మూలకథను కూడా యథాతథంగా ప్రచురించాల్సి ఉంటుంది. అలా చేయాలంటే పత్రిక పూర్తిగా సాహితీవైద్యానికే అంకితమై పోవాలి. అది పత్రికకే కాదు, ఇతర పాఠకులకూ ఇబ్బంది. ఆ సంగతలా ఉంచితే తిరగవ్రాసిన కథ నచ్చని రచయితలకి అహం కాస్త ఎక్కువుంటే – వారు సాహితీవైద్యానికి సమయం వెచ్చించేవారిని అభినందించడంకంటే తమ కథకు జరిగిన అన్యాయం గురించి నిలదీయడానికే ప్రాధాన్యమిస్తారు. ఈ రెండు కారణాల దృష్ట్యా మేము తిరగవ్రాసే ప్రక్రియ మానుకున్నప్పటికీ – ఆ తర్వాత కూడా ప్రత్యేకంగా కోరిన కొందరి కథలను తిరగవ్రాయడమూ, వాటిలో కొన్ని ‘రచన’లో కథాపీఠం పురస్కారాన్ని అందుకోవడమూ కూడా జరిగింది.

శ్రీ కాళీపట్నం రామారావు ప్రచురితమైన ప్రతి కథకూ ‘కథా నిలయం’లో స్థానం కల్పించాలనుకున్నారు. అక్షరరూపం దాల్చిన ప్రతి మంచి కథకూ ప్రచురణావకాశం ఇచ్చి కథానిలయం చేరవేయాలన్నది సాహితీవైద్యం ఆశయం. ‘రచన’తో సహా ఏ పత్రికకైనా ఆ ఆశయ నిర్వహణకు పరిమితులుంటాయని మనవి చేసుకుంటూ – తిరిగొచ్చిన కథలపై ముచ్చట్లు ఇంతటితో ముగిస్తున్నాం. 

ఇక నేరుగా కథారచనలో ప్రవేశిద్దాం. ముందుగా పిల్లల కథలు వ్రాయడమెలా అన్నది వచ్చే నెల ముచ్చటించుకుందాం.

తర్వాతి పేజీ